Beurs gaat sprintend over eurodrempel

De beurs heeft lak aan bijbelse voorspellingen. Het jaar 1998 leek even een kwakkeljaar te worden, maar is het achtste achtereenvolgende vette beursjaar geworden....

Van onze verslaggever

Peter de Waard

AMSTERDAM

Economische crises, winstwaarschuwingen, beschadigde wereldleiders, een ingestorte olieprijs, millenniumzorgen: de beleggers nemen probleemloos de hordes. Ook het jaar 1998 is weer een topjaar voor de aandelenmarkten geworden. Op de westerse beurzen werden de aandelen 20 tot 30 procent duurder. Wall Street nadert de magische grens van tienduizend, op de Amsterdamse beurs kan de door de euro gehalveerde AEX-index volgend jaar een nieuwe opmars naar de 1000 beginnen.

De nieuwe generatie beleggers zal paniekverhalen lachend wegwuiven. Zij kent het woord koersdaling amper. Het laatste jaar waarin de koersen echt gedaald zijn, was 1990. Toen ging de beurs met bijna een kwart omlaag. Daarna is het alleen nog maar groot feest; in 1996 stegen de koersen met 33,6 procent, vorig jaar met 40,7 procent en dit jaar met 29,8 procent. 'De laatste zestien jaar is de beurs gemiddeld 15 tot 20 procent duurder geworden. Als dat volgend jaar nog een keer gebeurt, slechten we opnieuw de barrières', constateert handelaar Sem van Berkel.

Toch was 1998 zeker geen zorgeloos jaar voor beleggers. Het jaar begon al met een onheilstijding: op 13 januari ging Peregrine, de grootste zakenbank van Hongkong, bankroet. Even hield de financiële wereld de adem in. Maar de gevolgen waren beperkt. In de eerste zeven maanden kenden de koersen nog maar één weg: omhoog. Op 20 juli piekte de AEX-index zelfs op 1323,65. 'The sky is the limit', riepen handelaren.

Maar daarna keerde het tij. De recessie in Azië plus een nieuwe crisis in Rusland bleken bij de presentatie van de halfjaarcijfers veel bedrijven toch lelijk parten te spelen. Hoogvlieger ASM Lithography kwam op 23 juli als eerste met een winstwaarschuwing. Daarna werd het woord een begrip; Baan, Philips, ING, ABN Amro en zelfs het onaantastbaar geachte Koninklijke Olie moesten slecht nieuws bekend maken. De beurs ging terug. Nadat de Dow Jones op maandag 31 augustus ruim vijfhonderd punten verloor, leek zelfs paniek te ontstaan.

Het Amerikaanse hedgefund Long Term Capital Management (LTCM) was de eerste die bezweek. In zijn val trok LTCM ook de grootste Europese bank UBS mee. De malaise bereikte op 21 september haar hoogtepunt; voor de tweede keer binnen drie weken werd van een bloedige maandag gesproken. De crash van 1998 leek gefaseerd te komen. Handelaren spraken van een stille crash. Het Damrak tuimelde naar een laagste punt van 807 punten op 8 oktober.

De enorme koersdaling bleef ook in Nederland niet zonder gevolgen. Op de optiebeurs vloeide bloed.

In september gleed het marketmakersbedrijf Goed Gedaan Options onderuit. Later in het jaar ging het ook fout bij een ander beursbedrijf; het hoekmansbedrijf Coffeng bleek het hele vermogen op de optiebeurs te hebben vergokt. De problemen bij Goed Gedaan kostte ING 50 miljoen gulden. Het bankroet van Coffeng leidde tot een geschat verlies van 75 miljoen bij de beursbank Kas-Associatie. Nog een bank zag zijn reputatie aangetast door onverantwoorde speculatie: de Rabobank in Doetinchem was in de fout gegaan bij het beheer van het vermogen van de beleggingsclub d'n Anwas. De Rabo kocht een schadeclaim af met 17,7 miljoen gulden.

Achteraf was de stille crash niet meer dan een tijdelijke dip. Eind oktober hadden de koersen zich al weer enigszins hersteld. Een reeks van renteverlagingen in de VS en een IMF-krediet voor Brazilië waren de belangrijkste oorzaken. En in november en december ging de beurs opnieuw sterk omhoog, zodat per saldo de beurs de bijbelse voorspellingen aan de laars lapte en het achtste vette jaar beleefde.

'Ik geloof niet in een einde aan de hausse. We beleven andere tijden. Je moet alleen stil durven zitten. Dit was een jaar waarin je het vak kon leren', stelt Van Berkel.

Van Berkel heeft geen angst voor het nieuwe beursjaar. Het blijft met de westerse economieën nog altijd redelijk goed gaan. Weliswaar is de groei afgenomen, maar een recessie dreigt niet. De daling van de groei heeft zelfs een pikant voordeel; de rente kon daardoor verder dalen. Lagere rentes zijn een stimulans voor de koersen. In Azië zal voorlopig nog wel sprake zijn van een negatieve groei, maar ook daar lijken de markten de bodem te hebben bereikt. De angst dat de Aziatische problemen overslaan naar Latijns-Amerika, is weggeëbd.

'Maar de belangrijkste redenen voor het optimisme zijn de liquiditeitsoverschotten. Iedereen bulkt van het geld. We zijn niet gewoon aan het beleggen, we zijn noodgedwongen aan het beleggen', roept Van Berkel.

Het internationale fusie- en overnamegeweld is eveneens een belangrijke stimulans voor de beurskoersen. Nieuwe mondiale giganten kwamen dit jaar tot stand. Spectaculair waren vooral twee grote Duits/Amerikaanse fusies; die van de autofabrikanten Daimler-Benz en Chrysler en van Deutsche Bank en Bankers Trust. Andere reuzenfusies vonden plaats tussen de olieconcerns Exxon en Mobil, de chemiebedrijven Hoechst en Rhone-Poulenc en de financiële instellingen Citicorp en Travelers.

Niet alle overnames verliepen even voorspoedig. Zo strandde de grootste fusie aller tijden - die tussen de farmacieconcern Glaxo Wellcome en SmithKline Beecham - op een ruzie over de bezetting van het bestuurspluche.

Ook Nederland was bijna continu in de ban van fusies en overnames. Soms ontstonden zelfs grimmige gevechten. Slijpschijvenfabrikant Flexovit moest zich laten overnemen om een andere belager van het lijf te houden. Vendex werd bij de overname van het KBB-concern (Bijenkorf, Hema) zelfs tot twee keer toe geconfronteerd met een spelbreker; eerst dreigde de familie De Waal van de winkelketens Hij en Zij een spraak tussen het wiel te steken. Later zorgde Blokker nog even voor wapengekletter.

Maar het spectaculairste overnamegevecht vond plaats rond de Belgische Generale Bank. ABN Amro overtroefde een bod van Fortis van liefst 22 miljard op deze bank. In het pokerspel dat daarna onstond, werd zelfs het Belgisch koninklijk huis ingeschakeld. Uiteindelijk won Fortis. De prijs: vijf miljard extra.

Fusies hoeven echter niet eeuwig te duren. Dit jaar werden twee eerdere fusies weer ontbonden. KPN BT stootte na de papierdivisie ook de verpakkingsdivisie af en ging weer gewoon Buhrmann heten. BolsWessanen verkocht Bols en ging verder onder de oude naam Wessanen.

De mededingsautoriteiten treden ook strenger op tegen verdere concentratie. De Brusselse kartelpolitie stak een stokje voor het samengaan van de havenbedrijven Pakhoed en Van Ommeren en de uitgevers Elsevier en Wolters Kluwer. De NMa verbood in het eerste jaar van zijn bestaan al de fusies van RAI en Jaarbeurs en Internatio-Müller en Brocacef.

Philips en Shell zorgden voor de meest spectaculaire reorganisaties. Philips verkocht PolyGram en de mobiele telefoonactiviteiten. Koninklijke Olie/Shell, dat zwaar werd getroffen door de lage olieprijs, maakte bekend de chemiedivisie te gaan afstoten.

Het florissante beursklimaat leidde ook opnieuw tot een grote toeloop van nieuwe fondsen. In totaal kregen twintig bedrijven notering op de Amsterdamse beurs. De meest opzienbarende introductie was die van het funfonds Ajax op 11 mei. Aanvankelijk stiefelde het fonds door de nationale successen omhoog, maar een desastreus begin van de competitie en nederlagen in de Champions League waren het teken voor beleggers om ook met witte zakdoekjes te zwaaien. Ajax sloot het jaar af op 19,20 gulden; 5,80 gulden onder de introductieprijs van 25 gulden. Het was daarmee, zo moet worden gezegd, nog lang niet de slechtste introductie. Enkele kleine automatiseerders bakten er nog minder van.

De koersval van Ajax was ook minimaal vergeleken met die van Baan. Het softwarebedrijf was drie jaar de absolute favoriet van beleggers, maar verspeelde in één jaar alle krediet. Doordat veel klanten als gevolg van de Azië-crisis bezuinigden op dure IT-diensten, kwamen ineens de zwakke plekken van Baan bloot te liggen. Het bedrijf bleek uiteindelijk organisatorisch op drijfzand te zijn gebouwd. De gebroeders Baan stapten op. Een ontslaggolf was niet te vermijden.

Grote winnaars bij de AEX-fondsen waren opnieuw de financiële waarden. Verzekeraar Aegon was met een koerswinst van 155 procent de absolute uitschieter, maar ook Fortis en ING haalden grote koerswinsten. ABN Amro - aanzienlijk gevoeliger voor de crises in Azië en Rusland - kon het tempo niet bijbenen. Andere uitschieters onder de AEX-fondsen waren bierbrouwer Heineken en KPN.

De macht van de financiële waarden blijkt ook uit andere ontwikkelingen. ING was met een omzet van 183 miljard afgelopen jaar het meest verhandelde aandeel en verdreef Koninklijke Olie van de traditionele eerste plaats. Aegon stoomde in de omzetranglijst op naar de derde plaats en haalde ondermeer Philips en Unilever in. ABN Amro was met een omzet van 11,6 miljoen contracten de meest verhandelde optie in Amsterdam.

Investeringsmaatschappij Ominium, het beursbedrijf Bever Holding en hotellier Krasnapolsky zijn de topdrie van alle in Amsterdam genoteerde fondsen. Maar hun koerswinsten van rond de 200 procent waren internationaal niet uitzonderlijk. Wie dit jaar echt rijk had willen worden, had al zijn geld in Amerikaanse internet-aandelen moeten steken. Fondsen als Amazon.com, Yahoo en America Online stegen met vele honderden procenten. De beurswaarde van Charles Schwab, een Amerikaanse beurscommissionair die via internet opereert, is binnen een jaar groter geworden dan die van de gerenommeerde zakenbank Merrill Lynch.

Het jaar 1999 is om verschillende redenen een onzeker beursjaar. Niet alleen zal het succes van de gezamenlijke Europese markt moeten blijken, ook speelt het risico van dalende winsten en het millenniumprobleem.

Van Berkel is daar niet bang voor: 'Kies voor kwaliteit. Er zijn aandelen voor ramsjprijzen te koop. Schrijf maar op: koop Baan volgende week voor negen euro.'

De analisten van de grote banken zijn voorzichtiger. Zij vrezen zelfs dat de koersen gaan dalen. Maar ook eind vorig jaar waren ze somber. Ten onrechte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden