Commentaar

Beter toezicht is noodzakelijk in semipublieke sector

In de schemerzone tussen marktwerking en staats-bemoeienis is meer en beter toezicht noodzakelijk.

Senator Loek Hermans op het Binnenhof.Beeld anp

Het was bijltjesweek voor bestuurders in de semi-publieke sector. Senator Loek Hermans stapte op nadat de Ondernemingskamer zijn rol als president-commissaris bij zorgkolos Meavita zwaar had bekritiseerd. Voor de gevallen topman Hubert Möllenkamp van corporatie Rochdale dreigt een celstraf van 3 jaar, waartegen hij zich deze week met hand en tand verdedigde. De hoogste baas Maarten Brouwer van De Munt moest het veld ruimen - door een miljoenenverlies bij dit verzelfstandigde staatsbedrijf.

Bij alle drie de bestuurders ging het faliekant mis omdat de van oorsprong publieke dienstverlener opeens onverantwoorde risico's op de vrije markt ging nemen. Meavita ging naast thuiszorg ook een tv-zender ontwikkelen. Rochdale ging in zaken met louche bouwbedrijven en de baas liet zich flink fêteren. De Munt ondernam een ongewis commercieel avontuur in Chili en faalde opzichtig.

De missers bij de drie organisaties staan symbool voor meer mislukkingen bij de introductie van marktwerking in de semipublieke sector. Ook bij scholen (Amarantis, InHolland), zorginstellingen (Philadelphia), corporaties (Vestia, Woonbron) en verzelfstandige staatsbedrijven (NS) gingenmanagers de mist in met de besteding van publiek geld.

Hoe kon het zo fout gaan? Kan de hele privatiserings- en marktwerkingsgolf van de jaren negentig op de mestvaalt van de geschiedenis? Dat hoeft niet, mits de cruciale fouten bij de introductie maar worden gecorrigeerd. Veel organisaties opereren nu in een schemerzone tussen marktwerking en staatsbemoeienis. Maar geen van beide krachten - markt of staat - blijkt stevig genoeg om corrigerend op te treden tegen losgezongen bestuurders.

Gelukkig heeft de overheid inmiddels lering getrokken uit de vele problemen en probeert ze nu een heldere keuze te maken. Corporaties zijn bijvoorbeeld meer onder de knoet van de overheid gebracht en mogen geen commerciële vastgoedprojecten meer uitvoeren. Waar Meavita nog een stuurloze stichting was zonder eigenaren, is de grootste thuiszorgorganisatie van Nederland TSN Thuiszorg nu onderdeel van een commercieel familiebedrijf.

Een generieke oplossing bestaat echter niet. In de telecom en de energiesector bracht de vrije markt ook lagere prijzen en betere service met behoud van kwaliteit. Het beheer van waterleidingen of het onderwijs kun je gezien het publieke karakter beter niet overlaten aan de vrije markt.

Ondanks de doorgevoerde verbeteringen blijven veel instanties zich bewegen in een schemerzone. Ziekenhuizen onderhandelen met zorgverzekeraars, maar kennen geen aandeelhouders. De NS gaat op commercieel buitenlands avontuur, maar krijgt ruggensteun van de staat. Meer marktwerking oogt hier als een onbegaanbare weg, terwijl ook de terugtocht naar volledige staatsbeheer afgesloten lijkt.

Zeker in deze schemerzone is beter, meer en professioneel toezicht noodzakelijk. Commissarissen moeten meer tijd steken in de controle van de bestuurders. Onafhankelijke toezichthouders moeten niet alleen de organisatie, maar ook de bestuurders vaker doorlichten. En bij wangedrag volgt direct ontslag, zodat de opvolgers voortaan beter opletten. De val van Hermans, Möllenkamp en Brouwer is zo beschouwd ook een nuttige waarschuwing aan alle andere bestuurders in de semipublieke sector.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden