Beter is: ‘hartekreet’, ‘ideeënrijk’

Van de man die verantwoordelijk was voor de Leidraad in het Groene Boekje van 1995 en die in 1998 projectleider was bij de totstandkoming van de Spellingwijzer Onze Taal, mag je verwachten dat hij zich mengt in de discussie over de nieuwe spelling . Dat doet Jan Renkema dan ook. De aanleiding voor zijn Geef de spelling wat speling vormt het verschijnen, deze maand, van de vierhonderdduizendste Schrijfwijzer (al bijna dertig jaar het meest gebruikte taaladviesboek), eveneens van zijn hand.

Renkema staat niet te juichen bij de officiële spelling , die op 1 augustus van kracht wordt. Hij constateert dat, in weerwil van eerdere toezeggingen dat de opvolger van het Groene Boekje van 1995 geen inhoudelijke veranderingen zou ondergaan, daar toch sprake van is. Hij stelt vervolgens een soepeler, vrijere omgang met de soms wel vérgaande officiële regels voor.

De pleitbezorgers van de spelling 2005 wijzen erop dat vergeleken met 1995 allerlei fouten en uitzonderingen zijn rechtgetrokken en dat daarmee een verbetering is bereikt. Renkema trekt dat in twijfel: ‘Het is zeer de vraag of de taalgebruikers gebaat zijn bij het veranderen van woordbeelden waaraan ze al jaren gewend zijn, ook al berusten die woordbeelden op onregelmatigheden.’ En: ‘In de Spelling -2005 lijkt het aantal ongerijmdheden zeker niet minder dan het aantal oude in de Spelling -1995. Voor de meeste ervan is wel een ‘‘regel’’ te bedenken. Maar is de taalgebruiker hiermee beter af dan met de oude ongerijmdheden? Als je aan het verbeteren slaat, doe het dan goed.’

Voorbeelden te over. Een greep: anti-amerikanisme naast trans-Atlantisch, Kerstman naast kerstfeest, Europarlement naast eurovignet, monnikenlatijn naast Kloosterlatijn, VUT naast vutter, havodiploma naast vwo-diploma. Ogenschijnlijk inconsistente spellingwijzen. Toch is erover nagedacht en liggen er regels en overwegingen aan ten grondslag, Maar wie spelt op basis van regels?

Wat Renkema bepleit, is meer vrijheid voor de taalgebruiker. Zo geeft hij een bruikbare vuistregel voor de omgang met de sinds 1995 aanstootgevende regels voor de tussen-n, die volgens hem toch nooit sluitend kunnen zijn. Bovendien: ‘De nieuwe regels zijn niet goed leerbaar, lastig bruikbaar en op onderdelen niet aanvaardbaar.’ Zijn vuistregel luidt: ‘Schrijf alleen een tussen-n (na een e) wanneer uit een omschrijving blijkt dat bij het eerste deel alleen het meervoud (op –en) is bedoeld. Dus: ‘hartekreet’, maar ‘ideeënrijk’.

‘Re-integratie’ naast ‘reïncarnatie’? Renkema zou er niet voor zijn. ‘Is het niet handiger om overal reï te schrijven en de vrijheid te geven om een streepje te zetten voor de leesbaarheid in een onbekend of nieuw woord (re-imponeren, re-importeren)?

Inderdaad. En hij wordt min of meer op zijn wenken bediend met het Witte Boekje van het Genootschap Onze Taal (in samenspraak met het platform de witte spelling ), dat in augustus uitkomt. De opvolger van zijn ‘Witte Boekje’ uit 1998.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden