Beter een getuige dan een rechter

Vers gelauwerd met de Erasmusprijs 2002 treedt het fotografenpaar Hilla en Bernd Becher aan voor een masterclass in FOAM. Kampioenen van de objectieve fotografie zijn ze....

Van onze verslaggeefster Pay-Uun Hiu

'Ah. Aha. Helder. Duidelijk. Maar wat is de point of view van die foto?' De vinger van Helga Becher - grijsblond sluik haar, doordringende blik - wijst naar een punt in het werk van Alex de Vocht, één van de vijf studenten van de masterclass in het Amsterdamse fotomuseum FOAM. Voor de geoefende vakantieparkganger is er het dak van een tropisch zwemparadijs in te herkennen: wat exotisch gebladerte en zwarte vogelstickers tegen de ruit.

'En hoe maak je je keuze? Is er een bepaald principe?', vraagt Becher bij de fotoserie - een geënsceneerde reportage van een achttienjarig meisje - van Linn de Kort. Echtgenoot Bernd Becher staat er donderdagochtend goeddeels zwijgend bij. Mompelt iets in het Duits, wat zij weer in het Engels vertaalt. Later die dag, bij het 'officiële' gedeelte met publiek, zit zij ook op het podium met de studenten en hij in de zaal.

Dan is het ijs ook al gebroken, hebben de studenten geluncht met het fotografenpaar Hilla en Bernd Becher dat de dag ervoor de Erasmusprijs uit handen van Prins Bernhard kreeg. Maar vóór de lunch kijken de meesters van de industriële portretfotografie geconcentreerd naar de foto's van de vijf studenten die voor deze masterclass zijn geselecteerd.

Een gelukkige selectie, dat mag gezegd. Hoe langer je in de zaal blijft en meekijkt met de kritische en tegelijkertijd open blik van de Bechers, hoe meer je je door de beelden van de vijf jonge fotografen op het verkeerde been gezet voelt.

Wat is er toch met die collectie schijnbaar onschuldige kinderfoto's van Koen Hauser? Clichébeelden, tot je er met je neus bovenop staat en dingen begint te zien die de werkelijkheid ver voorbij zijn. Twee kinderskeletjes bij een paar blokken. Een kindje met een struisvogelbaby aan een lijn. Een babyportret, kunstmatig oud gemaakt. Hauser vertelt een verhaal over computerbewerkingen, atomen en mikrokosmos.

'Het kan me niet schelen hóe je je beelden maakt', zegt Helga Becher vrolijk. Ook het feit dat Linn de Kort haar foto's ensceneert 'om het natuurlijke nadrukkelijk' te kunnen laten zien, beschouwt Becher niet als een inbreuk op de werkelijkheid. 'Ach', zegt de kampioene van de objectieve fotografie over een gemanipuleerde Rijnfoto van haar oudstudent Andreas Gursky, 'de Rijn is sowieso gemanipuleerd.' En ja, 'wij hebben ook wel eens een takje weggesneden.' Haar objectiviteit geldt niet de mate waarin je de werkelijkheid maakt of laat, maar de manier waarop je ernaar kijkt. 'Ik denk dat het gevaarlijk is om iets op te hemelen of te mystificeren of juist negatiever te maken.' Als fotograaf, zegt ze, is het beter een getuige te zijn, dan een rechter.

Het is ook de taal die Holger Niehaus spreekt. Niet omdat hij ook uit Duitsland komt, maar omdat hij eenzelfde karigheid aan de dag legt om over het maken van zijn foto's te vertellen. Een quote van Marcel Duchamp en één van John Cage geeft hij mee en terwijl discussieleider Frank van der Stok bijna z'n nek breekt over kunsthistorische vergelijkingen hangen de foto's van Niehaus er gewoon hun eigen zelf te zijn.

En ook niet. De verlepte bloemen zijn niet zomaar verlept, de geknakte tulpen zijn dat extreem gestileerd, en de zonnebloem is méér dan een zonnebloem. Maar verleidelijk, als Eva's kwelling, is daar een klassiek gecomponeerd stilleven met fruit. Geschíld fruit, en daardoor van een onwerkelijke echtheid. Dit is geen stilleven, dit is een naakt. Zacht, bloot bananenvlees, glanzend vochtige lychees, sappige citrusvruchten met strakgespannen velletjes.

'Tja', lacht Niehaus. 'Het schillen was nog het meeste werk.'

Werk voor de masterclass van Hilla Becher. T/m 8 december. FOAM, Keizersgracht 609, Amsterdam. Programma Erasmusprijs Amsterdam en Den Bosch: www.erasmusprijs.org

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden