Beter bij met B12

Ouderen functioneren beter als ze voldoende vitamine B12 in hun bloed hebben. Een neusspray zou uitkomst kunnen bieden, maar de farmaceutische industrie wil er niet aan....

Een kwart van alle ouderen heeft een tekort aan vitamine B12 en nog eens eenderde van de 70-plussers zit daar tegenaan. Ze gaan niet met klachten naar de dokter, terwijl hun vitaminegebrek wel hun geestelijke vaardigheden beïnvloedt. Extra lever en ander vlees eten helpt dan niet meer, alleen een paar shots vitamine en vervolgens een onderhoudsdosis pillen biedt de ouderen soelaas. Of een neusspray met vitamine B12.

Ziehier een samenvatting van het onderzoek waarop drs. Dieneke van Asselt, geriater in opleiding bij het Academisch Ziekenhuis Nijmegen, vrijdag promoveert. Om met die extra toediening te beginnen: vitaminen zijn goedkoop. De beste therapie voor het opheffen van een gebrek aan vitamine B12 zijn injecties in de spieren. Omdat een arts die moet geven, wordt de behandeling relatief duur en belastend voor de patiënt.

'In Leiden is een methode ontwikkeld, waarmee de vitamine via een neusspray kan worden toegediend. Uit mijn onderzoek blijkt deze goed te werken. De industrie wil de spray echter niet in productie nemen omdat ze te goedkoop is', zegt Van Asselt, die zich ergert zich aan zo'n blokkade van eenvoudige middelen. Ze betreurt ook het geringe onderzoek dat er, om dezelfde reden, aan vitaminen wordt gedaan. Terwijl Van Asselt ervan overtuigd is dat een betere vitamine-B12-staat van de Nederlandse ouderen hun kwaliteit van leven aanzienlijk zou kunnen verhogen.

De werking van vitamine B12, is net als van andere B-vitaminen, nog grotendeels onbegrepen. Het is betrokken bij de aanmaak van DNA. Een (ernstig) tekort kan leiden tot verhoogde risico's op hart- en vaatziekten, bloedarmoede, zenuwklachten en verminderde geestelijke vermogens, bijvoorbeeld ten aanzien van het geheugen.

Tussen vitamine B12, foliumzuur en het bloedgehalte aan homocysteïne bestaat een ingewikkelde relatie. Een laag vitamine B12-gehalte betekent in elk geval een hoog gehalte aan homocysteïne (een stofwisselingsproduct) en dat zou de oorzaak van alle kwalen zijn. Van Asselt waarschuwt ouderen voor te veel foliumzuur omdat dit de neurologische effecten van een laag gehalte aan vitamine B12 zou kunnen versterken.

Vitamine B12 zit in dierlijke producten, zoals vlees, melk en eieren. Lever zit er stampvol mee, maar fruit en groenten bevatten het niet. Wie normaal gezond eet, krijgt voldoende B12 binnen. Alleen zeer strikte vegetariërs - die ook geen melkproducten en eieren eten - moeten opletten. Van Asselt: 'Ook bijna alle ouderen krijgen in de praktijk wel hun aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine B12 binnen. Alleen hebben ze vaak problemen met het vrijmaken van het vitamine uit het voedsel, of met het opnemen ervan in de darm.'

Een chronische ontsteking van het maagslijmvlies zou daar de belangrijkste oorzaak van zijn. Doordat zo'n ontsteking het aantal cellen van de maagwand vermindert, neemt de aanmaak van maagzuur en het eiwitsplitsende enzym pepsine af. Die zijn nodig om het in het voedsel gebonden vitamine vrij te maken. Die geslonken maagwand en een verminderde functie van de darmwand betekenen ook dat veel ouderen ook moeite hebben met de opname van vrij vitamine B12.

Hierdoor heeft een kwart van de ouderen minder vitamine B12 in hun bloed dan goed voor hen is en nog eens 37 procent zit slechts vlak boven de kritische grens. Van Asselt: 'Een licht tekort aan vitamine B12 geeft nauwelijks veranderingen in het bloedbeeld, een belangrijke maat voor huisartsen. De rode bloedcellen zijn iets vergroot en witte cellen hebben kleine afwijkingen aan de kernen. Wij hebben echter nog een aantal tests gedaan en geconstateerd dat zelfs een licht gebrek aan vitamine B12 al leidt tot neurologische veranderingen.'

Van Asselt testte op drie momenten zestien gezonde ouderen tussen de 65 en 89 jaar met een licht verlaagde concentratie vitamine B12 in het bloed: bij het begin van het experiment, nadat ze een maand 'behandeld' waren met water (placebo) en nadat ze vijf maanden lang vitamine B12 injecties hadden gekregen. Ze keek naar de prikkelgeleiding van zenuwen, hersenactiviteit (EEG) en scores op een aantal cognitieve tests, zoals het onthouden van woorden. En Van Asselt bestudeerde hun bloed.

De prikkelgeleiding in de zenuwbanen bleek niet te veranderen tijdens het experiment. Maar zowel de hersenactiviteit op het EEG als de cognitieve scores verminderden de eerste maand een beetje. Na toediening van vitamine B12 verbeterden deze. De verschillen waren weliswaar gering, maar wel 'significant', zoals onderzoekers dat noemen. Ook werden de rode bloedcellen weer kleiner en veranderden de waarden van diverse chemische componenten in het bloed in positieve zin na toediening van de B12-injecties. Met name de waarde van het ongewenste homocysteïne ging omlaag.

Van Asselt: 'Vitamine B12 verbetert dus de geestelijke vermogens van ouderen. Omdat meer dan de helft van de ouderen weinig of zelfs te weinig vitamine B12 in het bloed heeft, adviseer ik dat ze preventief vitaminepreparaten nemen. Ook zou ik bij mensen boven de 65 jaarlijks het bloed laten onderzoeken om een dreigend tekort aan vitamine B12 tijdig vast te kunnen stellen.' Extra veel lever eten heeft, aldus Van Asselt, niet veel zin. Dan zou je bijna een kilo per week moeten eten. Pillen of injecties zijn het best. Of een neusspray dus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden