Betalen voor weggebruik scheelt wel

In Londen is de verkeerschaos in het centrum met politiek vereende krachten te lijf gegaan door invoering van betaald weggebruik....

K. van Broekhoven

Voorzichtig wordt er weer gesproken over de kilometerheffing. De oude lobby van rechts en de ANWB is meteen weer in het verzet. Zowel de minister als deze lobby zouden er goed aan doen kennis te nemen van de resultaten van de Congestion Charge in Londen, een wet tegen de verkeersopstopping. Die wet is namelijk een enorm succes, daar zijn links en rechts het over eens. De discussie over het rekeningrijden werd in Nederland, rond 2000, in ruis gesmoord. Politiek rechts, samen met de ANWB en het bedrijfsleven, betoogden dat het slechts 'betaald in de file staan' zou worden, want prijsmaatregelen zouden niet werken. Niemand zou zich door een hogere prijs in het openbaar vervoer laten pesten, er zou geen kilometer minder worden gereden door de spitsheffing, het bedrijfsleven zou ernstig schade ondervinden. Bovendien zou het openbaar vervoer geen extra reizigers kunnen hebben. Deze argumenten werden met succes ingezet, de spitsheffing ging van tafel. Een Pyrrhus-overwinning, want nu is er in feite geen enkel strategisch plan meer voor de aanpak van de mobiliteitsproblematiek in Nederland. De meest voor de hand liggende oplossing voor de schaarste, namelijk toepassing van marktwerkingdoor beprijzing, is taboe verklaard. En een andere oplossing is er niet. Het kabinet kiest, evenals de vorige twee, in arren moede maar voor de Verelendung.

Met de Congestion Charge in Londen stappen mensen wel degelijk in het openbaar vervoer als zij de schaarste in hun portemonnee voelen. Dat openbaar vervoer kan het wel degelijk aan. Het bedrijfsleven lijdt geen schade maar heeft wel tijdwinst en er worden minder kilometers gereden. De doorstroming neemt dramatisch toe en het publiek is er tevreden mee. Het milieuvoordeel is groot. Het taboe op marktwerking moet worden opengebroken. Elk schaars goed, of het nou gaat om de trein, hotelkamers of belminuten, wordt beprijsd naar schaarste. Alleen de autoweg niet.

De Londense burgemeester Ken Livingstone maakte in 1999 het rekeningrijden tot zijn belangrijkste verkiezingsitem: 'stem op mij en jullie krijgen de Congestion Charge' vertelde hij zijn kiezers. Hij kreeg 70 procent van de stemmen. Daags na zijn verkiezing in mei 2000 begon hij aan de uitvoering. Bij de landelijke regering kreeg hij 180 miljoen pond los voor onderzoek, apparatuur en projectkosten.

In twee jaar tijd kreeg hij het hele systeem opgebouwd. Camera'svoor de nummerborden op strategische plekken. Een juridisch traject van boetes voor wie niet betaald heeft. Forse ingrepen in de verkeersstructuur. Elfduizend extra zitplaatsen in extra bussen. Een gigantisch voorlichtingstraject voor burger en bedrijf. Emblemen (witte C in rode cirkel) bij alle entrees van de betaalzone.

Het tariefsysteem kreeg een groot aantal betaalmogelijkheden van de heffing. Tevens werd een omvangrijk meet-en telproject gestart om de resultaten te kunnen meten en rapporteren.

Van dat laatste hebben ze nu enorm profijt in Londen, want Livingstone kon onlangs op een symposium in Londen trots en gedetailleerd verantwoording afleggen van de resultaten het eerste half jaar Congestion Charge. Die liegen er niet om. De congestie in het centrum is afgenomen met 30 procent. Ook het aantal auto's naar de binnenstad is gedaald met 30 procent. Ruim de helft van deze automobilisten is in de bus gaan zitten, 20 à 30 procent dat sluipverkeer was, heeft een route gekozen buiten het centrum om. En 15 à 25 procent heeft gekozen voor autodelen of de (motor)fiets. Er wordt 68 miljoen pond per jaar verdiend die aan het openbaar vervoer wordt besteed.

Was het hoofddoel het terugbrengen van de congestie, er zijn ook een groot aantal nevendoelen bereikt. Met name de vergroting van de leefbaarheid is voor voorzitter Annie Walker van de Regent Street Association (de winkeliersvereniging van Regent Street) reden om blij te zijn met het systeem. Ze heeft tevoren geen oppositie gevoerd. De winkeliers in Regent Street waren beducht voor klantverlies, maar zagen ook de mogelijke voordelen en hebben zich neutraal opgesteld. Nu stellen zij vast dat de toeristen in veel grotere aantallen komen dan vroeger en dat ook de Londenaren meer naar Regent Street komen. Zij willen de Congestion Charge in grote meerderheid niet meer kwijt. Hetzelfde geldt voor de winkeliers in Oxford Street.

Directeur Edmund King van de RAC Motoring Foundation (een soort ANWB), is ook tevreden.

Er is wel weerstand, maar die komt van specifieke groepen belanghebbenden, zoals de Freight Transport Association, die een speciaal tarief voor stadsbezorgdiensten eist. Heel opmerkelijk is, dat in de Londense gemeenteraad, zowel links als rechts, voor het systeem is.

Een tevredenheidsonderzoek onder de bevolking levert op dat 50 procent de Congestion Charge steunt en dat 70 procent gelooft dat het werkt.

Als het in Londen Centrum werkt, werkt het dan ook in de Randstad? Verschillen genoeg tussen beide, maar let op de overeenkomsten: de congestie, de praktische onmogelijkheid om wegen bij te blijven bouwen, de milieuproblematiek en de zakelijke belangen. Alle argumenten die in 2000 gewerkt hebben om tegenstand te mobiliseren, zijn ontkracht. Ook de techniek is nu bewezen. Er is geen feitelijke reden meer over waarom een spitsheffing hier niet zou werken.

In feite is het belangrijkste verschilvan bestuurlijke aard. Eén bevlogen, krachtige, op dit punt gekozen burgemeester in Londen kan doelbewust doorwerken op het ingeslagen pad en in twee jaar met een verbluffend resultaat komen. De Nederlandse procedure duurde eindeloos en de bewindspersoon (Tineke Netelenbos) kreeg het opgedrongen door haar voorgangers. Ze was slechts bevlogen voor haar eigen politieke overleving.

Gemeten naar de Londense resultaten kunnen op korte termijn de volgende resultaten worden verwacht als we de spitsheffing nu serieus gaan toepassen: De congestie in de Randstad neemt met eenderde af. Het openbaar vervoer wordt met de helft uitgebreid, betaald uit de opbrengsten van de heffing en zou volop gebruikt worden. Iedereen zou dus sneller naar zijn werk kunnen. Economie, milieu en leefbaarheid zijn alledrie winnaars. Een zeldzame combinatie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden