Column

Bestuurders en sorry zeggen, het blijft tobben

Hans de Boer, VNO-NCW-voorzitter, betreurt zijn uitspraak in de Volkskrant aangaande zogenoemde labbekakken. Beeld ANP

Het ritselde van de excuses, gisteren. Na Pier Eringa (ProRail, 'Als ik na een zelfmoord een sms'je krijg, denk ik: verdorie, waarom niet een minder druk tijdstip uitgekozen?'), Manuel Noriega (lands-bestuur van Panama, zes jaar dictatuur en een spoor van doden en verdwenenen), Hans de Boer (VNO-NCW, vul hier uw favoriete HdB-overtreding in), en Ard van der Steur (ministerie van Justitie, menselijk- en systeemfalen rond de dood van Els Borst), volgde gisteren Jeanine Hennis met het zeggen van sorry voor iets dat gruwelijk is misgegaan.

Het betrof excuses (en een onbekende schadevergoeding) namens Nederland aan de nabestaanden van drie Bosnische mannen die in de chaos en paniek tijdens de val van Srebrenica door Dutchbat van de compound werden geknikkerd. De mannen zijn dood, geëxecuteerd tijdens de grote zuivering die zich in die verschrikkelijke dagen onder de neus van Nederlandse soldaten heeft voltrokken. Het heeft twee decennia en een tocht door diverse rechtszalen geduurd aleer hun familieleden de erkenning kregen dat Nederland aansprakelijk is voor de moord op Rizo Mustafic en op Ibro en Muhamed Nuhanovic.

Volgens het persbericht dat het ministerie van Defensie verspreidde, dateren de excuses al van een jaar geleden; de schadevergoeding is nieuw.

Of nou ja, excuses.

In het persbericht staat het er zo: 'De staat betreurt het dat de heer Mustafic en de heren Nuhanovic de compound hebben moeten verlaten.'

Hebben moeten verlaten. Alsof een hogere macht de mannen heeft opgepakt en over het hek heeft getild.

Achter deze woordcombinatie gaat een wereld schuil van langdurige vergaderingen, juridische haarkloverij, ambtelijke onverschilligheid, raadpleging van naslagwerken over de juridische gevolgen van het excuus, bespiegelingen over de hypotheek die het woordje 'sorry' zou kunnen leggen op toekomstige deelname aan VN-missies, taalkundige uiteenzettingen over de uitstekende bruikbaarheid van de lijdende vorm omdat je er zo heerlijk verantwoordelijkheid mee kunt verbloemen, en de vrees dat half Srebrenica in reactie op het woordje 'spijt' om een schadevergoeding komt bedelen. Want het is heel naar dat de staat mensen niet tegen genocide heeft kunnen beschermen, maar het moet ons natuurlijk geen geld gaan kosten, we zijn gekke henkie niet.

In het Nederlands Tijdschrift voor Bestuursrecht zette Alex Brenninkmeijer, voormalig Nationale Ombudsman onder de titel Excuses in het Openbaar Bestuur de waarde van sorry zeggen door de overheid uiteen. Een waarachtig excuus, schrijft hij, bestaat uit minimaal vier componenten: 'de erkenning van de normschending, het geven van uitleg, het vertonen van gevoelens van spijt en het aanbieden van compensatie'.

Daarmee kun je een heel eind komen, als overheid. Bij een welgemeend, volledig excuus zijn mensen bijvoorbeeld minder geneigd om verbeten door te blijven procederen.

De benepenheid van het Srebrenica-excuus is onnodig; de staat heeft de rechtszaak toch al verloren. Het had ook zo gekund: 'De staat schaamt zich de ogen uit het hoofd dat zijn soldaten zo bang, opgefokt en weinig moedig waren dat ze drie mannen aan de barbaren hebben uitgeleverd, in de wetenschap dat er zich in de omgeving verschrikkelijke taferelen aan het afspelen waren. De staat biedt nederig zijn diepste verontschuldigingen aan, het spijt ons verschrikkelijk, vergeef ons onze labbekakkerigheid toen u genoegdoening probeerde te halen, vergeef onze militairen die in een onmogelijke positie waren gebracht, vergeef ze, ze wisten niet wat we deden.'

Bestuurders en sorry zeggen, het blijft tobben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden