NIEUWS

Bestuur CDA treedt af na vernietigend rapport overwat er misging: gebrek aan vertrouwen en leiderschap

Het landelijk bestuur van het CDA stapt op na een vernietigende evaluatie van de commissie-Spies. Die deed onderzoek naar de desastreus verlopen Tweede Kamerverkiezingen.

De aftrap van de verkiezingscampagne van het CDA. Beeld ANP
De aftrap van de verkiezingscampagne van het CDA.Beeld ANP

Volgens de commissie zijn de christendemocraten ten onder gegaan aan geruzie in de partij, onderling wantrouwen en ‘vijandschap’ tussen de verschillende kampen. De ook al rampzalig verlopen lijsttrekkersverkiezing en de leiderschapswissel daarna hebben daarin een belangrijke rol gespeeld en verdienen geen herhaling. ‘Het CDA heeft van zichzelf verloren’, is de conclusie van commissievoorzitter Liesbeth Spies.

Eerder trad voorzitter Rutger Ploum al af en nu treden ook de overige bestuursleden terug. Interim-voorzitter Marnix van Rij hoopt dat de partij kan werken aan het nodige herstel. ‘Als er iets fout gaat moet je verantwoordelijkheid nemen. Dat heeft het bestuur gedaan’, aldus Van Rij. ‘Laat dit een kantelpunt zijn.’

Het CDA hoopt dat met het rapport van partijprominent Spies de rust dan eindelijk weer kan terugkeren in de partij. De christendemocraten wisselen teleurstelling over de verkiezingsuitslag af met schaamte over de manier waarop partijgenoten onderling spraken over het stemmenkanon Pieter Omtzigt, die zij ‘klootzak’ en ‘teringhond’ noemden, zo bleek uit gelekte appjes. ‘Dit appverkeer kan niet door de beugel’, aldus Spies. Interim-voorzitter Van Rij zegt dat ‘arbeidsrechtelijke’ stappen zijn ondernomen. Spies: ‘Er zijn heel veel mensen die sorry tegen elkaar moeten zeggen.’

Drama’s

De lijst politieke drama's van het afgelopen rampjaar is lang: een leiderschapscrisis, een uitermate rommelig verlopen lijsttrekkersverkiezing, een dramatische leiderschapswissel in blessuretijd, een mislukte campagne met de nieuwe partijleider Wopke Hoekstra en de heftige verkiezingsnederlaag die volgde.

Daar bleef het niet bij: er waren de voortdurende verdediging van de samenwerking in Brabant met het radicaal-rechtse FvD, de schimmige mondkapjesdeal van Sywert van Lienden (die meeschreef aan aan het CDA-verkiezingsprogramma), de integriteitsschandalen in Limburg, CDA-bewindspersonen die Omtzigt probeerden te ‘sensibiliseren’, het onbedoeld openbaar geworden ‘functie elders’, de breuk van Omtzigt met zijn partij die volgde en dan ook nog de dubieuze dubbelrol van miljonair Hans van der Wind die niet alleen de grootste donateur is maar tegelijkertijd ook deel uitmaakte van het campagneteam. Dubbele petten moeten voortaan voorkomen worden, maar ook Spies concludeert dat hier niets onoorbaars is voorgevallen. ‘De suggestie dat invloed te koop is, klopt niet.’

De affaires verhullen voor een deel de politieke identiteitscrisis waarin de christendemocraten verkeren. Sinds de ook intern veel bekritiseerde samenwerking met de PVV in 2010 zit de eens zo brede volkspartij in een ideologische spagaat. Moet zij een rechtse cultureel-conservatieve koers varen of hoort zij het midden te verenigen met een veel sterkere nadruk op het christelijk-sociale gedachtengoed?

Een uitgelekt memo van Omtzigt aan de commissie-Spies bevat niet mis te verstane kritiek op de partij. Omtzigt heeft kritische vragen over de lijsttrekkersverkiezing: is die wel eerlijk verlopen, heeft hij terecht verloren? De partij wordt volgens Omtzigt geteisterd door ideeënarmoede in de top, er is geen inhoudelijk debat en het CDA blijkt niet in staat een eigen visie op de toekomst van Nederland te formuleren. ‘De partij loopt het risico haar bestaansrecht te verliezen’, is zijn onheilspellende analyse. Na het lekken van deze spijkerharde kritiek werd de positie van Omtzigt onhoudbaar en stapte het populaire Kamerlid uit te partij.

Leiderschapsvacuüm

Onder Sybrand Buma voer de partij verder op de koers over de rechterflank die door Maxime Verhagen was ingezet, maar na Buma’s vertrek dobberde zij zonder leider naar de verkiezingen. Vooral de leiderschapskwestie is debet aan de staat waarin de partij nu verkeert. De periode tussen het aftreden van Buma en het aantreden van de nieuwe politieke leider heeft volgens de commissie te lang geduurd. Er ontstond een ‘leiderschapsvacuüm’.

De lijsttrekkersverkiezing die volgde werd in een te kort tijdsbestek georganiseerd, waardoor in allerijl digitale systemen moesten worden opgetuigd om die te faciliteren. Er was volgens de commissie ‘onvoldoende tijd om om veiligheid te testen van de digitale systemen’. De onrust en onduidelijkheid na de verkiezing van Hugo de Jonge, die nipt won van Pieter Omtzigt, zorgden ervoor dat leden de legitimiteit van de verkiezing in twijfel trokken. ‘Dit heeft voor verdeeldheid in de partij gezorgd en de positie van de lijsttrekker ernstig ondermijnd.’ De verkiezing voedde het wantrouwen, dat de persoonlijke verhoudingen in de partij beschadigde en kampen tegenover elkaar zette. Het zorgde voor ‘een vijandige sfeer’.

Steun voor Hoekstra

Dat vervolgens Wopke Hoekstra op het allerlaatste moment het stokje van de De Jonge overnam, maakte dat het nog moeilijker werd om een duidelijk profiel neer te zetten. De eigen campagnes van Omtzigt en andere partijgenoten zorgden voor onduidelijkheid over de koers. Hoewel de commissie erkent dat Hoekstra fouten maakte in de campagne, wijt zij dat aan de korte voorbereidingstijd. Spies en Van Rij spraken beiden hun steun uit voor Hoekstra, die niet aanwezig was bij de presentatie van het rapport vanwege verplichtingen bij de G20. In een reactie onderschrijft hij de conclusies van de commissie. ‘We zullen weer als één team moeten opereren en moeten werken aan de inhoud, voor de partij én voor Nederland.’

Voorzitter Van Rij hoopt dat de partij nu vooruit kan kijken, ook met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart volgend jaar. ‘Het beeld dat over het CDA bestaat is wat er vorig jaar allemaal gebeurd is. Tegelijkertijd zie ik nu een fractie die weer stap voor stap zelfvertrouwen krijgt’, aldus Van Rij. Volgens commissievoorzitter Spies is ‘herbronnen’ niet nodig. De partij heeft met het visiestuk Zij aan zij een koers geformuleerd waar de leden volgens haar nog achter staan.

Of het voldoende is de morrende achterban gerust te stellen, zal op het congres in september moeten blijken. Verschillende afdelingen zijn zeer ontdaan over het vertrek van Pieter Omtzigt en zien hem alsnog graag terugkeren in de partij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden