Bestsellbus

Het is een werkpaard in de kracht van zijn leven, tot voor kort nog in Brazilië gemaakt. De VW-bus, het broodtrommeltje op wielen, is nu ook daar uit productie. Einde van een blij tijdperk.

De autoliefhebber die binnenkort eens op straat in Brazilië rondkijkt - niet eens zo'n gekke gedachte met het WK voetbal in aantocht - zal zien dat het een opvallend autoland is: er rijden onbekende merken en modellen, Mercedes, Porsche of Audi spelen nauwelijks een rol en dat gekke oude VW-busje - in Europa allang met pensioen - doet nog volop mee.

De auto waarvan wij denken dat-ie decennialang almaar bloemenkinderen van en naar popfestivals heeft gebracht, blijkt in Brazilië nog een werkpaard in de kracht van zijn leven te zijn. Ze zijn vaak gloednieuw, vervoeren vracht, mensen en vaak een combinatie daarvan en zijn meestal wit.

Van dat busje zijn de twee eerste modellen het karakteristiekst. De eerste generatie had twee van die voorruitjes en zo'n V-vormige neus. Diens opvolger (1968) heeft dat bolle smoeltje met die ronde koplampoogjes, een panoramisch voorraam en hij ziet er van opzij uit als, eh, een broodtrommel op wielen.

Maar we zullen het niet fraaier maken dan het is: vanaf nu neemt hun aantal alleen maar af. Wie er nog van droomde ooit zo'n schattige Volkswagenbus nieuw te kopen, heeft pech. Het is afgelopen: vlak voor Kerst heeft fabrikant Volkswagen do Brazil de laatste bus gebouwd. De montagelijn wordt ontmanteld, voortaan worden op die plek moderne personenauto's gebouwd.

Ook in Zuid-Amerika, ver weg van de geboortegrond van de VW-bus, hebben aangescherpte veiligheidsnormen ook deze oldtimer definitief tot een gevaar op de weg bestempeld.

Oerbus

Het einde van de Volkswagenbus is al eerder aangekondigd. Er zijn natuurlijk nog wel moderne bussen van dat merk, maar die tellen even niet mee. Ik heb er niks mee. Het gaat me nu even om die twee oerbusjes.

In 1979 werd de panoramabus in de fabriek in Hannover met pensioen gestuurd en werd zijn opvolger, de T3, met feestgedruis ontvangen. Die opvolger kent u mogelijk niet eens, maar dat geeft niet. In Engelstalige landen werd-ie trouwens the Brick genoemd en dat was niet omdat hij er zo gezellig uitzag.

Geschiedenis

Volkswagen bouwt al vanaf de vroege jaren vijftig auto's buiten Duitsland. Aanvankelijk als een soort bouwpakketten die in 'schroevendraaierfabrieken' in elkaar werden gezet. Later werden van heuse rollen staal, rubber en glas, in echte fabrieken, echte auto's gebouwd. Zo ontstond een heel assortiment auto's, die bovendien werden aangepast aan de omstandigheden in de landen waar die fabrieken stonden; in Australië, Zuid-Afrika, Mexico of Brazilië. Auto's die ook naar bijna honderd landen werden geëxporteerd.

Collectie

De variëteit was veel groter dan een Kever of een busje. Ooit gehoord van de Volkswagen Gurgel? De VW Hormiga, de Jeg, de Muli, de Pingo of de SP2? Busjes, jeeps, grappige strandwagentjes en een sportwagen; allemaal met dat ronde VW-logo op de neus. (Als ze al een neus hadden natuurlijk.)

In Brazilië zijn vanaf 1957 VW-bussen gebouwd. De T2 vanaf 1976. In totaal anderhalf miljoen stuks die overal terechtkwamen: van Algerije tot de Filipijnen. Toen de bus in Duitsland te onveilig werd, reed de oerbus dus nog jaren naar tevredenheid door in vele ontwikkelingslanden. Veiligheid is kennelijk ook een luxeproduct.

Wet

Per 1 januari moeten - eindelijk - alle nieuwe auto's in Brazilië airbags en antiblokkeerremmen (ABS) hebben. En dat gaat technisch niet; daar had auto-importeur Ben Pon destijds mooi geen rekening mee gehouden.

Nederlandse wortels

Wat heeft deze Nederlandse Volkswagen-importeur ermee te maken? In het kort: Ben Pon vond de bestelbus uit toen hij op 4 april 1947, zorgvuldig om de plassen regenwater heenstappend, door de bijna platgebombardeerde VW-fabriek in Wolfsburg liep. Een autohandelaar in pak met strop bedacht dus eigenlijk de hippiebus.

Hoe dat zo is gekomen, weet niemand, maar het kan met de prijs en de kwaliteit van het ding te maken hebben. Een eenvoudige besteller, die zo degelijk was dat-ie eigenlijk nooit stuk ging, houdt het best lang vol.

Reacties

Hoe reageren de Brazilianen? Vorige maand, op de dag voordat Volkswagen aan een groep Europese autojournalisten de kans gaf een laatste proefrit te maken, stond de parkeerplaats bij de fabriek in São Bernardo do Campo, bij São Paulo, vol met de busjes van de leden van de Braziliaanse VW-clubs. Onbegrip, boosheid en ja hoor: tranen bij de liefhebbers die er soms jaren aan hadden besteed om een oude bus terug te brengen in de originele staat. Ze zien nu hun hobby afbrokkelen (en de aanvoer van onderdelen stoppen). De wit-gele Escolarbus heeft vele vijftigers nog naar school gebracht, roei dat jeugdsentiment maar eens uit.

Marktverlies

En wat heeft de VW-directie gedaan? Die hadden geen alternatief voorhanden. Ik heb nog nooit een fabrieksdirecteur gezien die handenwringend moest toegeven dat hij niet in staat is een technische list te verzinnen. Sterker: hij moest toegeven dat er een hele markt braak blijft liggen. VW noch een andere autofabrikant heeft een volwassen bestelbus in de catalogus voor minder dan (omgerekend) 15 duizend euro, eentje die voldoet aan de nieuwe veiligheidsregels. Een T4 of T5, zo'n moderne VW-bus, zou minstens 40 duizend euro moeten kosten. Die koopt niemand, zei de directeur.

Meningen

Er zijn journalisten die zeggen dat het ding voor geen meter rijdt. Dat je horendol wordt van de herrie van de wind, de motor en al dat klapperende blik. Dat de weglegging beroerd is, dat remmen even effectief is als een anker uitwerpen en dat de tenen van de bestuurder de kreukelzone vormen bij een frontale aanrijding.

Ik hoor daar niet bij. In de afgelopen tien jaar heb ik duizenden kilometers met mijn camper uit 1978 gereden. En ook tijdens de afscheidsrit in Brazilië werd ik week van de bus. Bijvoorbeeld door de nieuwe, goed gemanierde en schone watergekoelde motor. O, en het stuur is wat dikker geworden en het dak iets hoger en het dashboard is nu digitaal. En toe maar: de laatste 1.200 exemplaren hebben een sigarettenaansteker en een radio meegekregen. Maar verder? Niks veranderd. En terecht.

Dat vinden ook de liefhebbers op de parkeerplaats: wie mist die airbags? Er zijn toch veiligheidsgordels? Wie eist airco als alle raampjes open kunnen en wie wil geluidsisolatie als dat betekent dat de bus onbetaalbaar wordt?

Allerlaatste

Dus nu is het echt afgelopen? Dat is niet zeker. De aller-aller, maar dan ook echt allerlaatste VW Kever verliet de fabriek bij Sao Paulo in 1986. Veiligheidseisen, consumentenverlangens, het milieu en: de nieuwe Gol kwam eraan. Tranen met tuiten.

Totdat in 1993 de oude VW-Kever toch nog even drie jaar kon worden gebouwd omdat er zo veel vraag naar was. Dus je weet het nooit. Maar dan nog: als die VW-bussen het ook roesttechnisch in Brazilië even goed volhouden als de bussen die hier in 1979 aan de dijk werden gezet, zal het nog tot ten minste 2047 duren voordat ze in Brazilië op straat even zeldzaam worden als nu in Nederland.

Extra: Ben Pon

De Nederlandse auto-importeur Ben Pon (1904-1968) aasde in 1947 op een importcontract voor de Kever. Hij zag bij de VW-fabriek in Wolfsburg grappige transportwagentjes rondrijden, die een stuk handiger konden. Hij tekende wel even wat: in zijn notitieboekje verscheen een krabbel van een busje met een platte neus, de motor achterin, twee meter vlakke laadruimte en een laadvermogen van 750 kilogram. Ruim twee jaar later kwamen de eerste bussen van de band en de rest is geschiedenis.

Extra: Buzz' Bus

De klassieke VW-bus heeft gefigureerd in talloze tv-series en films, werd bezongen en kwam op platenhoezen terecht.

Zoals op Bob Dylans Freewheelin' (1963), en The Sound of Summer (2009), een verzamelalbum van de Beach Boys. Hij reed door het beeld in Mr. Bean's Holiday (2007) en een hoofdrol speelde hij - Braziliaanse liefhebbers zeggen trouwens 'zij' - in Little Miss Sunshine (2006). Een rage werd de bus door toedoen van Yvon Jaspers in het tv-programma Boer Zoekt Vrouw (vanaf 2004).

Zwijmelen? Zoek de trailer van The Bus Movie, een Amerikaanse documentaire. Wie genoeg heeft aan het geluid van de motor: bestel een cd op beetlesounds.com.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden