Beste remedie tegen gangsterromantiek is een ex-crimineel

Jongeren van Marokkaanse komaf, zoals Abdelkarim, verzeilen onevenredig vaak in de criminaliteit. Ze lijken naar niemand te luisteren. Nu worden ex-boeven ingezet om hen de schaduwkanten van de misdaad te laten zien.

AMSTERDAM - Moeder Fatima heeft 'schijt aan de hele wereld'. Ze heeft een zoon die dreigt af te glijden in drugs en criminaliteit. Ze wil niet wegkijken, wat velen doen in de Marokkaanse gemeenschap. De roddels over haar raken haar niet.


Vastberaden stapt ze coffeeshops binnen. 'Wat doe je hier, vragen ze verbaasd. Wat denk je, dat ik met mijn hoofddoek een jointje kom roken? Ik ben op zoek naar mijn zoon.'


Fatima vertelde haar verhaal vorige week op een bijeenkomst in Amsterdam-West over probleemjeugd. Ze riep de ouders op taboes te doorbreken, de toekomst van hun kinderen centraal te stellen.


Want voor je het weet raken ze betrokken bij de Maroc War en omgelegd. Net als de Antilliaan Gwenette Martha donderdag overkwam en een hele reeks jonge Marokkanen voor hem. Minstens zes liquidaties brengt de politie al in verband met die 'oorlog', die begon in oktober 2012 met een ruzie over 200 kilo cocaïne.


Fatima lijkt een uitzondering met haar kordate optreden. Op talloze bijeenkomsten in het land over de steeds gewelddadiger jeugdcriminaliteit, duikt voortdurend de ouderlijke onmacht of onwil op om in te grijpen.


Jongeren van Marokkaanse en Antilliaanse komaf scoren onverminderd hoog in de misdaadcijfers. Ze beginnen hun criminele carrière op steeds jongere leeftijd. 'Groeicrimineeltjes' worden ze wel genoemd.


Eerst zijn ze hangjongeren, vervolgens maken ze de stap naar de kleine criminaliteit (tassen stelen, drugs runnen). Ze raken verslaafd aan het snelle geld, flirten met geweld en lopen het risico slachtoffer te worden van ontvoeringen, ripdeals en liquidaties.


Veel van die jongeren zijn bekend bij overheidsinstanties, de politie en de hulpverlening. Die slagen er maar niet in greep op hen te krijgen. Zoeken steeds vaker steun bij 'informele netwerken', bij docenten, sleutelfiguren uit de gemeenschap, familie van die jongens en vooral bij de ouders.


In gezinnen gaat veel mis, zeggen politieagenten op die bijeenkomsten. Zij zien kleine kinderen 's avonds laat nog op straat hangen. Ouders weten vaak niet wat hun kinderen uitspoken en knijpen nogal eens een oogje dicht: over Gucci-kleding in de was worden geen vragen gesteld.


Ouders kloppen niet graag aan bij de hulpverlening. Ze vrezen de 'duivelse' jeugdzorg die, zo gaat het verhaal, hun kinderen onmiddellijk uit huis zal plaatsen. Soms zijn ze hun onhandelbare zonen zo zat dat ze die bij de gemeenten laten uitschrijven. Dan zijn ze zoek in het systeem en komt de politie hopelijk niet bij hen binnenvallen.


Illustratief voor het geworstel van gezinnen is een fragment uit de film Wolf, dat begin dit jaar werd getoond op een bijeenkomst over liquidaties in Amsterdam-West. In het bijzijn van een jonger broertje verstopt de criminele Majid een pak geld in een poot van een bed. Het broertje krijgt geld voor flitsende nieuwe schoenen, een deel van de buit gaat naar de moeder. De argwanende vader wordt overal buiten gehouden.


Criminele jongeren hebben geld, status op straat. Ze rijden in dure auto's, flaneren door de buurt met mooie vrouwen aan hun arm. Geen eenvoudige taak om hen naar het rechte pad te duwen. Daar zit je dan als brave docent in de klas te praten over het nut van sommetjes maken met een jongetje dat een pak geld in zijn achterzak heeft waarvoor je zelf zes maanden moet werken.


Vaak wordt geopperd positieve rolmodellen uit de eigen gemeenschap in te zetten. Artsen, advocaten, voetballers. Mogelijk dat een enkeling wordt geïnspireerd. Maar de meeste jongeren zullen nooit dat niveau halen en weten dat maar al te goed. Een deel van hen, blijkt uit onderzoek, heeft een laag IQ. Alleen de supertalenten halen de voetbaltop.


Voor jongeren uit probleemgezinnen, die uitvallen op school en de startkwalificaties missen voor de arbeidsmarkt, loont misdaad. Althans op de korte termijn. Ze laven zich aan de gangsterglamour. Zien dat mensen zich verdringen om op de foto te gaan met topcriminelen als Holleeder. Kickbokser Badr Hari is in hun wereld immens populair.


Die misdaadromantiek kan het effectiefst worden doorgeprikt door ervaringsdeskundigen', zeggen jongerenwerker Ibrahim Wijbenga en Taoufik ben Yahia van de jongerenorganisatie Argan. Als die vertellen over de schaduwzijden van het leven in de criminaliteit zijn ze geloofwaardiger dan eerbare burgers. Want wat weten die daar nou van.


Ex-criminelen kennen de wereld van de jongeren. Met overtuiging kunnen zij vertellen over het eeuwig rusteloze innerlijke leven, over verspilde jaren in de cel, over het onderlinge wantrouwen in het criminele milieu, de angst voor verraad en liquidaties, het altijd op de hoede moeten zijn voor de politie.


Wijbenga en Ben Yahia hebben zich aangesloten bij het project Stop the Violence, dat in Amsterdam-Zuidoost is opgezet door de Antilliaanse hiphopfanaat Braien Candaleris.


Ze zetten ex-criminelen in als Rodney Geijsen, die twintig jaar achter tralies doorbracht, onder andere in de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught. En Sidney Bito, die als drugsdealer werd neergeschoten, in een rolstoel belandde en nu als handbiker traint voor de Paralympics. Badr Hari heeft zijn medewerking toegezegd.


Geijsen, die in het televisieprogramma Echte Penoze zat, wordt geregeld op straat herkend. 'Meneer, u bent toch van Echte Penoze? Dan vertel ik ze meteen dat het misschien even stoer is wanneer je als een gangster in de media wordt neergezet, maar dat eigenlijk misdaad niet loont', mailt Geijsen aan de Volkskrant. Hij vertelt dan dat 'vriendschappen met andere criminelen zijn gebaseerd op smerige klussen voor elkaar opknappen en niet op basis van vertrouwen'.


Het criminele milieu is eenzaam, niemand is te vertrouwen, zegt Geijsen. 'Het zijn vaak vrienden die een zware crimineel naar een afspraak laten komen, waar hij vervolgens wordt geliquideerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.