nieuws

‘Beste reizigers’, ‘wisselstoring’ of ‘Veenendaal-De Klomp’: dit is de nieuwe stem van de NS

De Nederlandse Spoorwegen krijgt een andere stem. Op de 37 kleinere stations deelt stemacteur Karin van As vanaf woensdag de gewijzigde vertreksporen, werkzaamheden en vertragingen mee. In de loop van het jaar volgen ook de andere stations. ‘Je mag nooit een mechanische stem worden.’

Het Centraal Station in Nijmegen.  Beeld Marcel van den Bergh
Het Centraal Station in Nijmegen.Beeld Marcel van den Bergh

Om omroepboodschappen gemakkelijker en sneller te kunnen aanpassen stapt de NS, dat voor alle ruim vierhonderd stations in Nederland de reisinformatie verzorgt, over op zogenaamde Text-to-Speech-software. Met die techniek kan de computer een gesproken volzin naar wens samenstellen, op maat voor iedere situatie op ieder station.

Alle eerder ingesproken teksten moesten daarvoor wel opnieuw worden opgenomen. Door een nieuwe omroeper, bovendien. Stemacteur Tuffie Vos, wier stem de afgelopen vijfentwintig jaar op perrons en in stationshallen te horen was, vond het tijd voor een ander geluid.

De ‘reisinformatie-experts’ van de NS vonden in de ervaren stemacteur Karin van As een ideale opvolger. Vorige maand nog kondigde zij in het Engels de Songfestival-kandidaten aan. En rondom de invoering van de Euro schakelde het ministerie van Financiën haar in voor een radiocampagne. ‘Ik was een stem die de boodschap vriendelijk en betrouwbaar kon brengen’, zegt Van As daarover. ‘Ook iets waar de NS naar op zoek was.’

Stemdemo

Om de nieuwe omroepstem te worden, stuurde Van As eerst een ‘stemdemo’ in: een zin als ‘Beste reizigers, de intercity naar Utrecht Centraal van 16 uur 44 vertrekt van spoor vijf’, die menig treinreiziger bekend zal voorkomen. De NS lette erop dat de beoogde omroeper goed en vriendelijk in het gehoor lag.

Voor de zekerheid deed de NS zelfs een beroep op onderzoeksbureau Neurensics, dat de onbewuste effecten van marketing op consumentengedrag onderzoekt. De stem van Van As werd voorgelegd aan 24 ‘proefreizigers’, die ook de stem van hun moeder of vriendin te horen kregen.

Met behulp van hersenscans maten de onderzoekers welke emoties de verschillende stemmen opriepen. De stem van Van As bleek negatieve emoties te verzachten – een waardevolle eigenschap wanneer een trein onverhoopt niet op tijd vertrekt.

Vorige zomer trok Van As zich ongeveer tachtig uur terug in een ‘heel klein geluidsopnamehokje’ om de teksten in te spreken. Een opnamedag duurde maximaal vijf uur. ‘Ik heb heel veel ‘Beste reizigers’-zinnen opgenomen. Je stem moet fit blijven en steeds hetzelfde klinken. Na een uur moet je even uit dat hokje.’

Toen alle stationsnamen, perronwijzigingen en andere spoormededelingen waren opgenomen, ging Van As over op andere, willekeurige teksten – altijd hele zinnen, op dezelfde toon en in hetzelfde tempo. ‘Met die techniek van Text-to-Speech kunnen ze daar klanken uithalen. Ook een gekke zin moest je op de serieuze ‘Beste reizigers’-toon uitspreken. Anders passen de woorden later niet.’

Database

Uit een enorme database van zinnen, woorden en klanken kan de NS nu zelf elke denkbare boodschap aan reizigers doorgeven. De NS-studio zal Van As daarom niet vaak meer in hoeven: ‘Het is grappig dat een computer de klanken zelf kan verbinden.’

Vooral de namen van de stations vond Van As leuk om in te spreken. ‘Ik maakte een hele reis in mijn hoofd. Ik ben zelf ook echt een treinreiziger. Bij elke naam van een station had ik iets in mijn hoofd: een familielid of een reis die ik ooit gemaakt heb. Voor zo’n klein landje hebben we best veel stations.’

Bij lastige namen van bijvoorbeeld Friese treinstations kreeg ze soms wat hulp. ‘Dan was er iemand van de NS die heel goed meeluisterde.’

‘Je mag nooit een mechanische stem worden’ legt de stemacteur uit. ‘Je moet elke keer diezelfde vriendelijkheid en levendigheid hebben. Op een gegeven moment zie je de woorden dansen. Soms moet je dan even de blik verruimen, het hokje uit en even wat drinken.’

Ede Centrum

Woensdag klinkt haar stem voor het eerst op de perrons van 37 kleinere stations, in onder meer Ede Centrum, Kampen en Veendam. Nog dit jaar volgen de andere Nederlandse stations.

Van As heeft haar stem nu niet meer zelf in de hand: de stationsmedewerkers kunnen haar letterlijk woorden in de mond leggen. ‘Bij een proefje hoorde ik een keer dat een komma vergeten was. Dan zitten mijn woorden te dicht op elkaar. Het is dus echt van belang dat de medewerkers op de stations het heel precies intypen. Daar ga ik natuurlijk stiekem wel een beetje op letten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden