Beste politiecommissaris Amsterdam voor duvel niet bang

Ad Smit (63) geldt als een van de beste politiecommissarissen die de hoofdstad ooit heeft gehad. De 'gesel van Amsterdam' verklaarde drugsdealers, hooligans en wildplassers eigenhandig de oorlog. Dat hij na een reorganisatie moest solliciteren op zijn eigen functie was zijn eer te na.

Ad Smit in 2009 als districtschef van de regio Amsterdam Zuidoost, Oost en Diemen. In zijn hele loopbaan heeft hij slechts twee keer geschoten.Beeld Klaas Jan van der Weij

Het liefst is de Amsterdamse politiecommissaris Ad Smit (63) op straat, daar gebeurt het. 'Als je met hem door de stad rijdt, ook al is het privé, gebeurt er altijd wat. Een keer zaten we nog niet in de auto of hij hoorde op de politiemobilofoon van een inbraak in een woonboot op de Prinsengracht. Ad bedenkt zich dan geen moment en gaat eropaf. Had hij weer een heterdaadje', zegt Rienk Hoff, directeur Handhaving en Toezicht van de gemeente Amsterdam.

Smit, die meer dan duizend ME-optredens achter de rug heeft, is bezig aan zijn laatste kunstje bij de politie. In de luwte. Hij adviseert Amsterdam hoe het toezicht door buitengewoon opsporingsambtenaren, de zogenoemde boa's, efficiënt aan te pakken. Daarnaast is hij lid van de landelijke bezwaaradviescommissie waar agenten ontslag en disciplinaire straffen aanvechten.

Door de invoering van de nationale politie moest elke districtschef solliciteren naar zijn eigen functie. Smit, met 23 jaar de langstzittende districtschef van Nederland, had er weinig trek in om aan een commissie uit te leggen waarom hij geschikt is.

CV

1952
Geboren in Lekkerkerk

1972-77 Politieacademie

1982-1994 Plv. chef recherche (1982-1984), plv chef Bijlmermeer (1988-1988), chef gebouwen en wagenpark (1988-1994)

1994-1998 Chef Bijlmermeer

1998-2004 Chef Binnenstad

2004-2014 Chef Oost en Zuidoost

2015-heden Adviseur dienst Handhaving en Toezicht Amsterdam, lid bezwarenadviescommissie van de politie

'Blauwe smeris'

Met eerdere korpsleidingen was hij overeengekomen dat hij tot aan zijn pensioen chef van de politie in Oost en Zuidoost zou blijven. Hij weigerde te solliciteren op zijn eigen functie.

'Het is een krankzinnig systeem, zijn chef had moeten zeggen: geen gelul, jij blijft daar zitten. Maar we zetten zulke kerels aan de kant', zegt Eric Nordholt, oud-hoofdcommissaris van de Amsterdamse politie.

Er zijn commissarissen die hun dienstpistool inleveren, ze gaan toch niet meer de straat op. Niet Smit, die is een 'blauwe smeris' gebleven en wil onmiddellijk kunnen uitrukken. 'Het is me een keer gebeurd dat ik op straat een overval zag en niets bij me had. Ik heb die vent wel gepakt hoor, daar niet van. Maar je staat mooi voor lul', tekende Het Parool op in 2000. 24 uur per etmaal, zeven dagen per week politieman, is het credo van Smit. Hij is altijd ME-commandant gebleven. Het echte werk begint als het spannend wordt. 'Ad is nergens bang voor. Hij waarschuwt één keer en dan moet je snel wegwezen', zegt Nordholt.

Ad Smit, toen hij nog op de politieacademie zat.

Frontlinie

'De politie heeft kerels nodig, mannen die vooroplopen als het oorlog is. Niet hun manschappen eropuit sturen en er zelf achteraan sjokken. Er zijn er maar weinig zoals hij en er zullen er ook nog maar weinig van komen.'

Bij de kroningsrellen(1980) stond Smit in de frontlinie. Als chef binnenstad zat hij midden in de taxi-oorlog die in 2000 woedde. Hij had het geregeld aan de stok met Ajax-hooligans. Als hij er een moest hebben, liep hij simpelweg hun clubhuis binnen. Hij zat niet bij de politie om boekhouder te zijn.

Hakbijl

Smit was in 1992 als een van de eersten ter plekke nadat een vliegtuig in de Bijlmer was neergestort. In de chaos van de eerste uren werd tot overmaat van ramp het portofoonverkeer ernstig verstoord. CNN bleek zo hard te stralen dat de politie werd weggedrukt op de eigen frequentie.

Smit beende naar de verslaggever en beval hem te stoppen met uitzenden. Die weigerde daaraan gehoor te geven waarop Smit de Brand- en Traangaseenheid de elektriciteitskabel van de Amerikanen met een hakbijl door midden liet slaan.

Om een oplossing zit Smit niet gauw verlegen. Toen bij de ontruiming van een kraakpand het traangas op was en hij dreigde te worden ingesloten, moest hij kiezen tussen vuurwapens gebruiken of stenen teruggooien. Een tweede ME-peloton was zich nog aan het omkleden, honderden krakers rukten op. Schieten was te link in de vrijdagmiddagspits, Smit koos voor de stenen.

Dat hij een honkbalpitcher in zijn gelederen had, hoorde hij pas later. Die wilde alleen kleine ronde steentjes hebben. Elke worp was raak, het peloton hield stand tot de versterking er was.

Oorlog

Hij was net benoemd tot politiechef in de Bijlmer of hij stapte een café met drugsdealers binnen. 'Ik ben Ad Smit', zei hij. 'Ik pik niets meer. Het is oorlog', schreef de Volkskrant in 2006. Junks liepen een straatje om als ze hem ontwaarden.

Overal waar hij heeft gewerkt is het veiliger geworden, zegt Hoff van Handhaving en Toezicht. Hij kent Smit meer dan dertig jaar en vindt hem een van de beste politiemensen die hij heeft meegemaakt in Amsterdam.

In de jaren tachtig lag Smit overhoop met de kraakbeweging. Hoff: 'Ad experimenteerde met aanhoudingseenheden die stenengooiers op heterdaad probeerden te betrappen, te overmeesteren en ze achter de ME-linie te trekken, waarna ze konden worden afgevoerd. Dat is nu gemeengoed bij grootschalige politieoptredens.'

In het krantenarchief duiken ruige benamingen op van Smit: de Rambo van de Lijnbaansgracht, de gesel van Amsterdam, Adje Latje. 'Hij heeft wel die naam, maar hij heeft altijd binnen de grenzen van de wet geopereerd', zegt Hoff.

Ad Smit op de basisschool. Als politiecommissaris kreeg hij later bijnamen als de Rambo van de Lijnbaansgracht, de gesel van Amsterdam en Adje Latje.

Radicaler

'Hij was een houwdegen, de ultieme tegenstander, de verpersoonlijking van alle kwaad vanuit krakersperspectief', zegt Eric Duivenvoorden, historicus van de kraakbeweging en auteur van Een voet tussen de deur.

'Smit stond symbool voor de omwenteling bij de politie die krakers harder ging aanpakken. De keerzijde was dat het verzet radicaler werd en een deel van het actiewezen ondergronds ging. Zoals RaRa, de Revolutionaire Anti-Racistische Actie, die aanslagen ging plegen. Je kunt je dus afvragen wat de politie ermee opschoot.'

Duidelijk, recht voor zijn raap, er zit geen woord Chinees bij. De overlast op de Zeedijk van junks en dealers werd veroorzaakt door Surinamers, schreef Smit in een notitie. Toen burgemeester Polak daar iets van zei, reageerde Smit: 'Dat heeft niets met discriminatie te maken, ik constateer feiten.'

De tijd dat Oost werd geteisterd door overvallers op scootertjes meldde Smit dat vooral jonge Marokkanen bedreven waren in de Italiaanse methode. Hij kon er ook geen Eskimo's van maken, zei hij in De Pers.

Geschoten

Oud-commissaris Joop van Riessen gebruikte geen synoniem in de thriller Gijzeling in de Jordaan (2014). 'Ad Smit, politieman in hart en nieren, zijn mensen mochten hem graag. Breedgeschouderd, borstelige haren op zijn al wat kalende hoofd. Vaak een grote mond, maar Anne wist dat hij een heel klein hartje had.'

Op straat kan Smit het altijd met zijn mond af. De enkele keer dat het te bont wordt gemaakt, moet hij vechten. Ligt hij niet wakker van. 'Doen we. Ook dat winnen we', denkt Smit, 1,88 lang, 90 kilo zwaar en een geoefend judoka, dan.

Wildplassers - 'Zo'n lamstraal die tegen een gebouw staat te pissen' - vatte hij eigenhandig in de kraag. Met Smit achter zich kneep de wildplasser snel af. Mocht een opmerking niet helpen, dan greep hij de man even bij de broekband.

Twee keer in zijn bijna veertigjarige loopbaan heeft Smit geschoten. Een keer was op overvallers die een supermarkt hadden beroofd. Hij sprong in de auto toen hij op het bureau over de intercom hoorde van de overval midden in Amsterdam. Tijdens de achtervolging vuurden de overvallers met pistoolmitrailleurs op de politie.

De bestuurder van de voorste politieauto nam veiligheidshalve gas terug en werd voorbij gestoven door een blauwe auto die alleen door het zwaailicht op het dak herkenbaar was als politieauto: Ad Smit. De overvallers reden zich klem tegen een vuilniswagen, sprongen uit hun auto waarna een overvaller opnieuw wilde vuren op de achtervolgers. Die schoten terug en schakelden hem uit.

‘Totale vergissing’

De reorganisatie die 26 zelfstandige politiekorpsen samenvoegde tot de nationale politie is een ‘totale vergissing’, vindt de Amsterdamse oud-hoofdcommissaris Eric Nordholt. Die reorganisatie, één van de grootste uit de Nederlandse geschiedenis, deed Ad Smit in de luwte belanden.‘De Nederlandse politie is in haar structuur vernield. Als je alleen al ziet hoeveel bureaus er in Amsterdam zijn gesloten. In de wijk, daar waar het erop aankomt, heeft de politie zich teruggetrokken. Ze hebben het over de georganiseerde misdaad. Zeker, die moeten we bestrijden. Maar vergeten wordt dat iedere crimineel vaak jong begint, steeds jonger, heb ik de indruk. Dat begint in de wijk, daar moeten we zijn.

Geen roeping

Een roeping wil Smit, zoon van een buschauffeur op de internationale routes, vader van twee dochters, het politiewerk niet noemen. Het enige wat in die richting wijst, is dat hij als kind alleen cowboytje wilde spelen als hij sheriff mocht zijn, hoorde hij later van zijn moeder.

Hij begon in 1976 als wachtcommandant bij bureau Leidseplein, in het pand waar nu de coffeeshop The Bulldog zit. Daar had hij vooral te maken met de excessen van het uitgaansleven en artiesten die hun roes moesten uitslapen. Rijk de Gooyer en Ramses Shaffy hebben weleens een nachtje bij hem doorgebracht.

Als chef binnenstad viel hij een illegale technoparty binnen. Smit moest een hond die de krakers op hem hadden afgestuurd, van zich aftrappen en er vielen rake klappen met de wapenstok. Het leek wel een razzia, de politie knuppelde erop los, beklaagden de krakers zich.

Smit, die gebeten was en een tetanusspuit moest halen, pareerde de kritiek stoïcijns, schreef De Groene Amsterdammer. 'Als die gasten zeggen dat ze dizzy waren, komt dat door de onvoorstelbare hoeveelheden drank en pillen die ze naar binnen hadden gewerkt. Ze liepen rond met pupillen als dobbelstenen, sommigen waren helemaal van de wereld.'

Ad Smit was van 1998 tot 2004 Chef Binnenstad.

Papegaaien

Hij is een groot vogelliefhebber, Ad Smit. Kromsnavels zijn favoriet, vooral papegaaien. Die leven in harmonie, zijn socialer dan mensen en verdelen alles wat ze hebben.

Smit verwondert zich geregeld over het gedrag van mensen. Uit het veld geslagen was hij toen hij in een hangar op Schiphol souvenirjagers betrapte die de linten knipten van de bloemstukken op de kisten van slachtoffers van de vliegramp op Tenerife.

Op zulke momenten denkt Smit: geef mij maar papegaaien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden