Beste Maarten,

Praat elke week mee op hartenziel.nl over de stelling:..

Nee, het gaat helemaal niet – en volgens mij weet jij precies waarom. Geen van de ouderdomskwalen die mij zijn aangezegd heeft totnogtoe de moeite genomen mij te bezoeken: ik lees nog dagelijks poëzie, al zou dat, zeiden ze, na je 40ste, vanzelf verdwijnen, ik breng nog met plezier de moeite op mij een nieuwe taal eigen te maken zonder dat – alweer zo’n spookachtige toezegging – mijn hersens weigeren de nieuwe werkwoorden in al hun barre onregelmatigheid te onthouden en ik zie er helemaal niet tegenop mij grondig in een nieuw onderwerp te verdiepen. Omdat ik nooit aan sport heb gedaan, zijn mijn pezen nog ongeschonden en functioneren mijn spieren en gewrichten zonder dat ik daar iets van merk.

Maar ik raak in tijdnood: voor elke dag die ik nu verlummel, wacht mij geen nieuwe meer, ik kan mijn gemiste kansen niet langer wegstrepen tegen nieuwe mogelijkheden die nog ergens in de toekomst op mij liggen te wachten. Binnen de normen van de kansberekening kan ik nu een begroting maken van het aantal boeken dat ik nog lezen zal. Omdat ik diep in mijn hart de Jongste Dag steevast als een literatuurtentamen heb gezien, dreigt ieder gelezen boek en elk geschreven stuk het karakter van een verlies te krijgen.

Mij bevalt dat niet: de dagen zijn gekomen waarvan ik zeggen moet, dat ik er geen behagen in heb.

Wat mij daarentegen wel beviel, was dat Nicolas Sarkozy wat minder bigot in de leer van het Franse bijgeloof der laïcité bleek te zijn dan zijn voorgangers. Hij is onbekommerd door die onzinnige prikkeldraadversperring tussen kerk en staat getreden. Eeuwenlang heeft de kerk de staat nodig gehad, met alle akelige en onsmakelijke gevolgen vandien. Inmiddels heeft de staat de kerk nodig: je mocht wensen dat er een alternatief voor in de plaats was gekomen na de opkomst van de politieke religie en de religie der politiek.

Ja, ik heb mij toen ik in Rome ging wonen en Johannes Paulus II daar nog dagelijks als stoethaspelende en struikelende knuffelpaus in functie was vrij grondig in het werk van Joseph Ratzinger verdiept. En heb daar meteen ontzag voor gekregen.

Met al die groezelige bemoeizucht van de katholieke clerus met wat mensen in hun slaapkamers uitspoken, hoe en met wie, heb ik weinig geduld. Ik ben protestants opgevoed en bovendien afkomstig uit een land waarin het protestantisme de culturele norm al eeuwen bepaalt: het protestantisme is individualistisch van aard, iedereen is zelf verantwoordelijk voor wat hij doet en hoe en met wie. Het kan ook haast niet anders of de filosoof Ratzinger oefent ambtshalve zijn zedenmeesterij ook met enige bedremmeldheid uit.

Die filosoof schreef al decennia terug, lang voordat populistische politici die woordjes probeerden uit te spreken, over de innerlijke tegenspraak en de gevaren van het waardenrelativisme. Ernstig en consequent waardenrelativisme valt immers alleen vol te houden voor lieden met goede betrekkingen in de top van Buitenlandse Zaken en ten minste één goldcard. Stuit men, onderweg in een andere cultuur, op hardnekkige handhaving van andere waarden dan die van de bezoeker en raakt de bezoeker daardoor in moeilijkheden, dan komen die contacten en die credit card van pas, niet die luchthartige inschikkelijkheid jegens andere zeden en gebruiken. Bovendien, waardenrelativisme is een Westers welvaartsverschijnsel: in Afrika is niemand relativist.

Dat blaadje waar jij je aan stoort, kan alleen gemaakt worden door mensen die zich nooit wat hoeven af te vragen – door mensen die onbekommerd kunnen baden in hun sentimentele verlangens. Zelfs die hoeven niet verwezenlijkt te worden, want de lezers ervan hebben het vooralsnog zo goed dat zij nog nooit op de grenzen van wat is geoorloofd zijn gestuit. Zelfs blasfemie doet er niet meer toe: voor hen staat niets op het spel en er hoeft dus ook niets verdedigd te worden. Tot zij wat ouder worden of zonder begeleiding de straat opgaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden