‘Beste behang uit Dordrecht’

Een openbare restauratie toont hoe bijzonder 18de-eeuwse schilderijen op behang zijn...

Dordrecht Ze werden verminkt, afgesneden, van de muur getrokken en mee verhuisd. Er werden stukken uitgesneden om ruimte te maken voor een deur of wandkast. Dus dat de complete serie van vijf behangschilderingen van de gebroeders Abraham en Jacob van Strij in het Dordrechts Museum ‘uniek’ is – laat daar geen twijfel over bestaan. Van alle behangschilderingen is zo’n 95 procent verloren gegaan, zegt conservator Sander Paarlberg. ‘En in Dordrecht verdween vrijwel alles.’

Het was slechts een kortstondige mode aan het einde van de 18de eeuw, maar zeer typerend voor de smaak van de Hollandse elite in die tijd: de pronkzaal van hun woningen werd volledig gedecoreerd door kunstenaars.

De vijf schilderijen in Dordrecht, die het museum in 2005 voor 284 duizend euro aankocht, werden in het verleden ook ingekort. Maar in dit geval was dat niet onomkeerbaar: in plaats van stukken van de doeken te snijden, zijn er delen van 25 tot 40 centimeter omgevouwen. En die kunnen worden teruggevouwen. Dat gebeurt de komende maanden in het museum, zichtbaar voor het publiek, terwijl de rest van het museum gesloten is vanwege een grote verbouwing.

Dat het terugvouwen een restauratie van jewelste is, wordt zichtbaar als Paarlberg met een medewerker een doek omdraait. Voorzichtig, met stoffen handschoenen aan. De strook die slapjes over het spieraam (de lijst waarmee het doek is opgespannen) hangt, laat een smerige, geelbruine wolkenlucht zien. Vol gaatjes van spijkers die er eerder in waren geslagen. Hele stukken verf zijn verdwenen.

Extra risicovol is de restauratie omdat het deel van het schilderij dat niet werd omgevouwen in het verleden is ‘bedoekt’ – verstevigd met een doek aan de achterkant. Paarlberg: ‘Als de vouw wordt rechtgetrokken, kan door die bedoeking een spoor in de verf zichtbaar worden. En dan moet misschien de hele bedoeking eraf.’

Ook het historisch onderzoek naar de serie gaat de komende maanden door. Want dat de behangsels uit een huis aan de Dordrechtse Groenmarkt komen, weten de onderzoekers, maar van wie ze waren en waarom ze zijn omgevouwen, is nog niet duidelijk. Volgens Paarlberg is dit behang van betere kwaliteit dan het geschilderde behang uit andere Hollandse steden: ‘Daar was een hele industrie van behangfabriekjes ontstaan, waarin assistenten het meeste werk uitvoerden’. In Dordrecht waren het de meesters zelf die de voorstellingen maakten, in deze serie vier landschappen en een marinestuk.

Op alle vijf de doeken is de horizon even hoog. Er is geen doorlopende voorstelling, en ook geen nadrukkelijke symboliek, maar de stukken zijn wel verbonden. Op de een is het doodstil, met een gladde waterspiegel en rustig werkende bootlui, terwijl op de andere een boerin haar hoed juist stevig vastpakt en een uithangbord scheef hangt van de gure wind. De een verbeeldt de zomer, een ander herfst of winter. Onder het ene bruggetje staan kinderen op het ijs, onder het andere zwoegt een vrouw in de zon.

De publieke restauratie is aangekleed met een presentatie over de decoratieve schilderijen van de schilders. Een verrassing is hun net aangekochte atelierboedel: werktekeningen, oefeningen in anatomie, interieurs. Paarlberg: ‘Daaraan kun je zien dat ze niet alleen de behangschilderingen verzorgden, maar hele interieurs ontwierpen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden