Bestaat er nog zoiets als gemeenschappelijke kennis?

Heerlijk, weer een reeks van De slimste mens. Ik sla zelden een aflevering over. Gezellige wedijver: antwoorden schreeuwen door de kamer, 'hou nou je mond' snauwen, je slechte geheugen vervloeken. Ik ben hier thuis steevast de verliezer. Als mijn zoon (27) er is, moet ik twee mannen boven mij dulden, die veel meer van sport en muziek weten. Ook mijn geografische, natuurkundige en biologische kennis - 'melanistische cheetah' - is bedroevend. Alleen met de puzzel kan ik een beetje meekomen.

Maar áls ik eens iets weet - het Franse woord voor ridder, het wirtschaftswunder, de Brandaris, de schrijver van De helleveeg - dan weten de, meestal jonge, quiz-kandidaten het niet. En ze kennen verbazend veel woorden niet. Echt niet?, brullen wij dan. Weet jij niet wat een kapoen is, of een grafoloog? Dat het 'zo gezond als een vis' is en niet 'als een beer'? Maar ík weet dan weer niet welke kleur Tinky Winky heeft, wie in The A-team spelen en dat Johan Vlemmix de ster was van Fiets 'm erin. Zij wel.

Dat 'ze' tegenwoordig 'niks' meer weten is onzin. Dat zei mijn geschiedenisleraar ook al. Hij wist niks van The Stones. Elke generatie heeft z'n kennis. Hebben huidige dertigers en veertigers nog als kindertjes veel tv gekeken en koesteren ze gedeeld jeugdsentiment, het is onmogelijk te voorspellen welke, door internet volkomen gepersonaliseerde kennis de huidige kleuters later hebben. Misschien maakt internet de kloof tussen veelweters en achterblijvers groter. Bestaat er dan nog wel zoiets als gemeenschappelijke kennis?

Sinds de komst van internet wordt in het onderwijs parate kennis onbelangrijk geacht; je kunt immers 'alles' opzoeken. Intussen weten leraren dat dat niet waar is. Dat informatie pas kennis wordt als ze aansluit bij eendere kennis, als je de bron kunt beoordelen en de context begrijpt. Maar er is zoveel verleden en er komt dagelijks zoveel geschiedenis bij. Wat is belangrijk en wie bepaalt dat? Door welke zeef moeten al die feiten en wie gaat dat doen? Er lijkt geen beginnen aan.

Toch zijn er mensen die dat dapper proberen. Rob de Ruiter, docent Nederlands op het Rijswijks Lyceum, is zo iemand. Hij zag bij zijn leerlingen een groot gebrek aan algemene ontwikkeling, basiskennis die, zegt hij terecht, nodig is om het nieuws, boeken, kranten en films te begrijpen, om aan gesprekken mee te kunnen doen. Hij maakte een website, algemeneontwikkeling.com waarop iedereen kennis van de wereldgeschiedenis en cultuur kan opdoen of bijspijkeren .

Het is een prachtige site, die doet denken aan de 'vensters' van de in 2006 gelanceerde 'canon' van de Nederlandse geschiedenis - nog altijd bruikbaar - maar dan veel breder. Je vindt er items als Rembrandt, de waterstofbom, Michael Jackson, Einstein, de musical Hair, Annie M.G. Schmidt, aids, John Lennon, V&D, Erdogan, de Vietnam-oorlog en het WK-voetbal 1974. Achter elk luikje zitten filmpjes, foto's en wikipedia-lemma's. Trump sluit voorlopig de galerij.

De Ruiter heeft op zijn school zelfs het vak algemene ontwikkeling ingesteld. Of dat nodig is, betwijfel ik. Kennis over de wereld doe je bij alle vakken op en de bedoeling is dat je erover leert nadenken. Die samenhang tussen de items ontbreekt nu op deze site, daar heb je meerdere leraren voor nodig. Je zou ook het vak 'geschiedenis' kunnen uitbreiden met kunst, media, muziek, literatuur en filosofie; audiovisuele lessen waaraan verschillende vakdocenten meedoen. Daarbij is deze website ontzettend handig. Wie deze 147 items heeft bekeken - elke avond een voor het slapengaan - kan meepraten. En wint met gemak De slimste mens.

Aleid Truijens is schrijver, literatuurrecensent en biograaf.

Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden