Klopt dit wel?

Bestaat de Eurogroep formeel niet?

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. De Volkskrant gaat op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

Jennie Barbier
Voorzitter van de Eurogroep Jeroen Dijsselbloem tijdens een persconferentie in Brussel vorige maand. Beeld afp
Voorzitter van de Eurogroep Jeroen Dijsselbloem tijdens een persconferentie in Brussel vorige maand.Beeld afp

Als Griekse minister van Financiën dreef de leder-gejackte Yanis Varoufakis zijn collega-ministers van de andere Eurolanden geregeld tot waanzin met zijn diatriben over de Europese economie.

Inmiddels minister af, maar Varoufakis is nog lang niet klaar met uithalen naar de Europese Unie en al zijn instellingen. In een maandag gepubliceerd interview met Brits tijdschrift de New Statesman heeft de politicus geen goed woord over voor de Eurogroep. Gevraagd naar het grootste probleem met de manier waarop de Eurogroep functioneert, vertelt Varoufakis over een voorval met de voorzitter van de Eurogroep, de Nederlandse minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem. Die probeerde volgens Varoufakis op een gegeven moment Griekenland uit het overleg te duwen.

'Ho eens even, is dat niet tegen de regels?' vroeg Varoufakis. Na kortstondig overleg nam een jurist het woord en sprak tot de toenmalige Griekse minister: 'Nou, de Eurogroep bestaat wettelijk niet, er is geen verdrag dat deze groep in het leven heeft geroepen.'

'Dus wat we hebben is een niet-bestaande groep die de macht heeft het leven van Europeanen te bepalen', vervolgt Varoufakis in het interview. 'Het hoeft aan niemand verantwoording af te leggen omdat het wettelijk niet bestaat, er worden geen notulen bijgehouden, en het is vertrouwelijk. Geen enkele burger weet ooit wat er intern wordt gezegd. Dit zijn beslissingen die zowat gaan over leven en dood, en geen enkel lid hoeft verantwoording af te leggen.'

Volgens de website van de Europese Raad en de Raad van de EU is de Eurogroep een 'informeel orgaan waarin de ministers van de landen van de eurozone aangelegenheden in verband met hun gedeelde verantwoordelijkheden met betrekking tot de euro bespreken.' Maar betekent een informele status dat de Eurogroep formeel helemaal niet bestaat? En is het waar dat de Eurogroep om die reden aan niemand verantwoording hoeft af te leggen?

Ziet u een bericht waarvan u denkt: klopt dit wel? Mail naar kloptditwel@volkskrant.nl.

Verdrag van Lissabon

Over het eerste kunnen we kort zijn: de Eurogroep bestaat, en dat bestaan is wel degelijk vastgelegd in een verdrag, namelijk dat van Lissabon dat in 2007 werd ondertekend door alle (toen 27) EU-lidstaten en twee jaar later van kracht werd.

'De Ministers van de Lidstaten die als valuta de euro hebben zullen informeel bijeenkomen', aldus protocol 14, artikel 1 van het verdrag. Verder staat vastgelegd dat ook de Europese Commissie deelneemt aan de vergaderingen en, waar nodig, de Europese Centrale Bank (ECB). Artikel 2 van het één A4'tje en twee artikelen tellende protocol legt de verkiezing van een voorzitter van de Eurogroep vast door een meerderheid van de lidstaten.

'Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon in 2009 is de Eurogroep een juridische werkelijkheid', zegt Ton van den Brink, hoofddocent Europees Recht aan de Universiteit Utrecht. 'Het verdrag noemt de Eurogroep expliciet. Alle lidstaten, inclusief Griekenland, hebben met dat verdrag ingestemd en dus de status van de Eurogroep formeel erkend.'

De Eurgroep bestaat dus formeel, zij het als informeel orgaan. Hoe zit het dan met die aansprakelijkheid? Van den Brink: 'Informele organen zijn nooit verantwoordelijk, want ze hebben geen beslissingsmacht en dus ook niets om verantwoording over af te leggen.' Wezenlijk is de Eurogroep dus niets meer dan een informele bijeenkomst van de Euro-ministers, de ECB en de Commissie, zonder wezenlijke beslissingsbevoegdheid - behalve dan de bevoegdheid een voorzitter aan te wijzen.

De ministers die deelnemen aan de Eurogroep doen dat dan ook niet als leden van een officiële Europese instelling, maar in de hoedanigheid van hun functie als minister. Ze kunnen dus wel in eigen land door het nationale parlement op het matje geroepen worden over hun optreden in de Eurogroep.

Varoufakis en Dijsselbloem voorafgaand aan een bijeenkomst van de Eurogroep in Brussel in mei. Beeld afp
Varoufakis en Dijsselbloem voorafgaand aan een bijeenkomst van de Eurogroep in Brussel in mei.Beeld afp

Transparantie

En hoe transparant is de Eurogroep dan? Omdat de Eurogroep dus geen officiële instelling is, zijn er ook minder regels aan verbonden wat betreft transparantie. Tijdens de bijeenkomsten worden toch geen bindende beslissingen genomen, dus hoeft er niet genotuleerd te worden en is er geen wettelijke verplichting om derden - zoals andere Europese instellingen of de Europese burger - te informeren over het reilen en zeilen van de Eurogroep.

Maar het Verdrag van Lissabon waarin de Eurogroep werd benoemd als informeel clubje werd opgesteld in 2007, voor de crisis dus. Heeft de Eurogroep inmiddels stiekem niet veel meer macht gekregen? René Repasi, wetenschappelijk coördinator van het European Research Centre for Economic and Financial Governance (EURO-CEFG), sprak eerder dit jaar over dit onderwerp - de rol van de Eurogroep in het kader van economisch bestuur - voor de commissies van Economische en Monetaire Zaken (ECON) en Constitutionele Zaken van het Europees Parlement.

Sinds de crisis is de Eurogroep een grotere rol gaan spelen in de economische besturing van Europa, aldus Repasi. Zo moeten eurolanden hun begrotingsplannen nu niet alleen voorleggen aan de Europese Commissie, maar ook aan de Eurogroep. Bovendien overlapt de Eurogroep voor een groot deel met het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), het permanente noodfonds voor EU-lidstaten, en de Raad Economische en Financiële Zaken (ECOFIN), en die instellingen nemen wél belangrijke beslissingen. 'De facto heeft de Eurogroep veel invloed', zegt Repasi. 'Deze sterke de facto rol gaat niet gepaard met een bijpassend verantwoordingsmechanisme.'

'De Eurogroep is het voorportaal van ECOFIN', zegt Ton van den Brink. 'Het grootste risico dat met name juristen zien is dan ook dat de Eurogroep te weinig rekening houdt met de belangen van niet-eurolanden.' Bij zaken die alleen de eurolanden aangaan, mogen namelijk alleen de ministers van die landen meestemmen in ECOFIN. En die hebben elkaar dan al uitgebreid gesproken in de Eurogroep, die dus informeel is en daarom niet transparant.

Formeel, maar informeel

Het is een lastige kwestie, en voornamelijk een semantische. De Eurogroep bestaat formeel wel, op papier en dus ook voor de wet, maar als informeel orgaan. De jurist die Varoufakis informeerde had het dus in principe niet bij het rechte eind.

Dat de Eurogroep geen verantwoording hoeft af te leggen klopt maar ten dele: dat hoeft inderdaad niet, omdat de groep nu eenmaal niets heeft om verantwoording over af te leggen. De individuele ministers kunnen echter wel aansprakelijk worden gesteld in hun functie als minister. Belangrijke kanttekening is wel dat betoogd kan worden dat de Eurogroep inmiddels te veel macht heeft gekregen om nog als informeel orgaan door het leven te gaan. Het is een wat overdreven voorstelling van zaken van Varoufakis, maar misschien niet geheel incorrect.

Mocht Dijsselbloem dan wel Griekenland weren uit een vergadering - even afgezien van de vraag of hij dit ook werkelijk heeft geprobeerd? Nee, zeggen zowel Ton van den Brink als René Repasi. Protocol 14 stelt duidelijk dat de Eurogroep bestaat uit de ministers van de eurolanden. Er kan dus niet zomaar een lidstaat worden buitengesloten van de Eurogroep, formeel of informeel.

null Beeld .
Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden