Bestaan er goede bacteriën en is het verstandig die te eten?

Goed voor de darmbalans! Helpt de darmflora op te bouwen en te versterken! Voor een natuurlijke weerstand! Met veelbelovende teksten - nee geen claims, anders grijpt de Europese waakhond direct in - brengen producenten bacteriën aan de man. In de vorm van pillen, drankjes en poeders.

Beeld Valentina Vos

Goede bacteriën worden ze genoemd, ook wel 'probiotica'. Al mogen de yoghurtdrankjesverkopers ook dat woord niet meer gebruiken van de EU.

Oké, geen officiële claims dus, maar is het allemaal onzin? Of kunnen de juiste bacteriën iets goed doen in uw darmen?

Elk mens heeft een eigen microbioom: een kolonie van bacteriën. Volgens Harry Wichers, hoogleraar immuunmodulatie door voeding aan de Wageningen Universiteit, bestaan er niet zozeer goede en slechte bacteriën. Als er maar sprake is van een balans en als ze maar op de juiste plek blijven. Hoogleraar microbiologie Willem de Vos, ook van de Wageningen Universiteit, heeft het liever over de juiste combinatie of interactie met elkaar en met ons.

Voor de werkzaamheid van de yoghurtdrankjes ontbreken harde bewijzen, zegt Wichers. 'Het is wel bekend dat mensen die diarree krijgen van bepaalde antibiotica kunnen opknappen van zo'n drankje.' Zelf zou hij er 'zeker één nemen', mocht de situatie ernaar zijn.

Effect van korte duur

De heersende opvatting onder darmmicrobiologen is wel dat het effect van korte duur is. Wat wil je ook met een shotje van slechts een paar miljard bacteriën tegenover een bacteriekolonie in de darmen van honderd biljoen.

Want over zoveel bacteriën hebben we het dus. Een één met veertien nullen. Duizenden soorten en miljarden per soort. Weegt ongeveer een kilo, die persoonlijke darmkolonie. Ze helpen ons bij de vertering van ons voedsel, zorgen voor een goede stoelgang en beïnvloeden onze weerstand.

Zonder bacteriën kun je niet leven, zegt Willem de Vos. 'Voor een arts is de beste bacterie een dode bacterie. Die opvatting delen microbiologen natuurlijk niet.' Ook De Vos zegt dat het innemen van in de supermarkt te verkrijgen probiotica 'enig effect' kan hebben. Als de Lactobacillus casei, acidophilus of rhamnosus erin zit, bijvoorbeeld. De Lactobacillus bulgaricus - in yoghurt of karnemelk - doet dan weer niet zoveel, blijkt uit het schaarse onderzoek dat er is.

Zelf houdt De Vos zich vooral bezig met de Lactobacillus GG, uit de familie der melkzuurbacteriën. Over die LGG is veel gepubliceerd. LGG wordt bijvoorbeeld ingezet bij patiënten met eczeem, kinderen met het rotavirus en patiënten met diarree door antibiotica. De bekendste - en minst smakelijke - medische toepassing van probiotica is de poeptransplantatie. Via een sonde kan een patiënt met een ernstige darmontsteking (bijvoorbeeld door een overdaad aan Clostridium difficile) een 'nieuwe' flora krijgen - het effect kan permanent zijn. Dergelijke transplantaties zouden ook bij patiënten met diabetes kunnen helpen. Met wetenschappers uit het AMC werkt De Vos aan een onderzoek hiernaar.

Handige grijparmpjes

De Vos wil vooral weten waaróm LGG zo goed werkt. 'We hebben ontdekt dat hij een soort grijparmpjes heeft, waarmee hij zich hecht aan de darm.' De melkzuurbacteriën spelen vooral een rol in onze dunne darm, het bovenste darmdeel waar de concurrentie van andere bacteriën relatief klein is. Het eten passeert met een sneltreinvaart, vandaar dat die grijparmpjes wel handig zijn.

De meeste darmbacteriën kunnen niet tegen zuurstof, die zijn strikt anaeroob, zoals dat heet.

Melkzuurbacteriën zijn ook anaeroob, maar kunnen wel tegen zuurstof, dat verklaart hun populariteit in drankjes en onder hobbyisten die een yoghurtvariant of kefir willen brouwen. Kefir? Jazeker, een van oorsprong Kaukasische licht alcoholische melkdrank op basis van melkzuurbacteriën en gisten. Thuis te maken. Schijnt een rage in de jaren zeventig te zijn geweest en zowel Wichers als De Vos heeft zich weleens beziggehouden met zo'n eigen 'yoghurtplantje'. 'Leuk om te doen', zegt De Vos. Leerzaam voor kinderen ook. Maar gezond? 'Er wordt wel eens gezegd dat kefireters uit Rusland stokoud worden, maar ik ken geen goede studies.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden