'Besnijden moet worden bestraft'

'Zero tolerance' voor vrouwenbesnijdenis, eisten vertegenwoordigers van dertig Afrikaanse landen deze week. Ze waren bijeen in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba....

Van onze verslaggever Wim Bossema

Nog altijd wordt 79 procent van de Ethiopische meisjes besneden, zegt Alemneh. In 1987, toen haar commissie met campagnes tegen de 'schadelijke traditionele praktijken' begon, was dat percentage 90. De trage daling stemt haar droevig. Maar verandering gaat nu eenmaal langzaam, zegt ze. Mensen gaan eerst over op 'mildere' vormen van besnijdenis voor ze er geheel mee stoppen.

Ze onderscheidt vier typen verminkingen. De 'lichtste' vorm is het wegsnijden van de clitoris, bij de ernstigere vormen worden ook de kleine schaamlippen en zelfs de grote verwijderd. De ergste verminking treft de meisjes, vooral van het Somali-volk, die daarna ook nog worden dichtgenaaid. 'Je ziet dat mensen van ernstige naar lichtere vormen overstappen.' Dat is toch winst, al kost het haar moeite het zo te noemen.

Aan de muur van haar kantoor in Addis Abeba hangen kleurige affiches met gruwelijke tekeningen. Op een tafel liggen voorbeelden van de werktuigen van de vrouwen die de besnijdenissen uitvoeren: roestige, zelfgemaakte messen, oude scheermesjes, een draadje tussen twee stokjes, 'om de clitoris af te binden'.

De affiches zijn over het hele land verspreid. De commissie houdt lezingen, er zijn theatergroepen die in de dorpen spelen, er zijn films waarop de besnijdenis van een meisje van 9 wordt getoond ter afschrikking. Maar het resultaat is mager, zegt Alemneh.

'Ethiopië kent 88 etnische groepen, die we elk op hun eigen manier moeten aanspreken. Een ander probleem is dat vrouwen tegelijkertijd slachtoffers en daders zijn. Moeders zeggen: ''Ik weet wel dat het slecht is, maar ik wil het toch voor mijn dochters.'' Er is sociale druk. Onbesneden vrouwen lopen het risico uit de gemeenschap verstoten te worden. Of nooit te trouwen.'

Ethiopië is een van de veertien Afrikaanse landen waar vrouwenbesnijdenis verboden is (volgens de Wereldgezondheidsorganisatie WHO komt het in 28 landen voor). Maar die wet heeft weinig invloed, zegt Alemneh, omdat de besnijdsters, vaak oude vrouwen, en de ouders van besneden meisjes niet worden vervolgd. 'We willen vrouwenbesnijdenis in het wetboek van strafrecht.'

De overheid wordt bovendien vaak gewantrouwd. Dat merkte de commissie, die ooit begon als een staatsinstelling. Daarom werd ze tien jaar geleden onafhankelijk.

Besnijdenis is een zeer oude traditie, die niet voortkomt uit de twee grote godsdiensten in Ethiopië, de orthodoxe Ethiopische christelijke kerk en de islam. Toch deden de religieuze leiders nauwelijks mee aan de campagnes tegen de besnijdenis. Ze wilden zich niet te veel inlaten met regeringscampagnes en ze vonden het populaire gebruik niet belangrijk genoeg om zich tegen hun gelovigen te keren.

Maar die houding is veranderd, zegt Alemneh. De belangrijkste oorzaak: aids.

Alemneh neemt een mesje van de tafel: 'Met zoiets worden achter elkaar vijftien of twintig meisjes besneden. De kans op besmetting met het aidsvirus is natuurlijk enorm groot.'

Dat doodsrisico brengt ouders aan het twijfelen. De campagne tegen besnijdenis is onderdeel geworden van de veel uitgebreidere voorlichtingscampagnes over HIV en aids. Religieuze leiders vinden dat ze niet meer kunnen zwijgen. Traditionele leiders gaan om. 'We hebben contact met 47 clanleiders van het Oromo-volk. Eerst hielden ze vol dat besnijdenis bij hun cultuur hoorde. Nu doen ze mee.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden