Reportage

Besmetting van het proces-Wilders? Rechters willen langer bedenktijd

Geert Wilders voor de rechter, misschien voor het laatst. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Is het proces tegen Geert Wilders onherstelbaar beschadigd door bemoeizuchtige mails van topambtenaren? De rechters willen meer tijd om die vraag te beantwoorden.   

‘Het proces tegen Geert Wilders begon met de stelling dat het slechts draaide om vier woorden: meer of minder Marokkanen. Maar inmiddels draait het om de vraag: wilt u meer of minder besmetting van het strafproces?’

Wat advocaat Geert-Jan Knoops betreft is het duidelijk: deze strafzaak moet meteen worden gestaakt. Dat bepleitte hij dinsdag in de extra beveiligde rechtbank op Schiphol. Want, stelt hij, ‘dit strafproces heeft onherstelbare schade’ opgelopen.

Aanleiding zijn ditmaal interne mails die vrijdag aan het strafdossier zijn toegevoegd. Daarin is te lezen hoe topambtenaren van het ministerie van Justitie en Veiligheid in september 2014 wilden meedenken over de vervolging van Wilders. Ze deden suggesties en opperden alvast eventuele verweren die de PVV’er zou voeren. ‘Ik werd echt misselijk toen ik het las’, reageerde de verdachte in de rechtszaal. ‘En daarna werd ik boos, heel boos.’

Vijf jaar geleden begon de strafzaak tegen Geert Wilders met de vraag: waar stopt de vrijheid van meningsuiting, en begint het aanzetten tot haat en discriminatie? Want op 19 maart 2014, de avond van de gemeenteraadsverkiezingen, betrad Geert Wilders het podium van een Haags café. Met op de achtergrond de soundtrack van Rocky III en voor het oog van tal van draaiende camera’s begon Wilders zijn aanhangers te bevragen. Bij de derde vraag vroeg hij: ‘Willen jullie meer of minder Marokkanen?’ Het publiek scandeerde – precies zoals het was geïnstrueerd: ‘Minder, minder, minder!’ Een week eerder, op 12 maart, had de PVV’er al soortgelijke uitspraken gedaan.

In eerste aanleg, in 2016, benadrukten de rechters in hun vonnis dat het ‘Minder Marokkanen’-proces tegen Geert Wilders géén politiek proces was. Want, stelden ze, ‘ook een democratisch verkozen volksvertegenwoordiger zoals verdachte staat niet boven de wet. Ook op hem is het recht van toepassing. En ook voor hem is de vrijheid van meningsuiting begrensd.’ Doordat Wilders op de avond in 2014 aan zijn toehoorders vroeg of ‘ze meer of minder Marokkanen’ wilden, had de politicus zich schuldig gemaakt aan groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie, stelde de rechtbank destijds.

Naar de achtergrond verdwenen

Maar in het hoger beroep is de vraag over wat een politicus wel of niet mag zeggen inmiddels naar de achtergrond verdwenen. De aandacht gaat nu uit naar een andere vraag: in hoeverre hebben ambtenaren van het ministerie van Justitie en Veiligheid aangestuurd op de vervolging van een politicus uit de oppositie? En hebben zij daarmee een grens overschreden?

Ook vorige week deed de advocaat het verzoek om het proces te staken. Knoops baseerde zich toen op mails van justitieambtenaren die RTL Nieuws boven water had gehaald. De teksten waren door het ministerie deels zwart gelakt. Donderdag oordeelden de raadsheren dat er nog onvoldoende reden was om het Openbaar Ministerie (OM) in deze strafzaak niet-ontvankelijk te laten verklaren. Maar, eiste het gerechtshof: we willen de zwartgelakte delen wel kunnen lezen.

En die hebben de raadsheren en advocaat Knoops afgelopen vrijdag om 12.14 uur ontvangen. ‘Ik moest twee keer lezen’, zegt Knoops dinsdag in de rechtszaal. In de mails staat onder meer dat de ene topambtenaar aan de andere geruststellend mailt: ‘Het OM gelooft echt in de zaak.’ Ook staat er dat deze ambtenaar ‘al wel even met de collega van het PAG (de top van het OM, red.) heeft gesproken’. Verder worden suggesties gedaan voor het OM, onder meer door te wijzen op het ‘ophitsende’ karakter van Wilders uitspraken.

De aanklagers geven dinsdag toe ‘verbaasd’ te zijn over de inhoudelijke toon van de mails. Maar de advocaten-generaal houden voet bij stuk: het OM heeft eigenstandig het vervolgingsbesluit genomen. Dat justitieambtenaren onderling mails sturen met suggesties, heeft hun werk niet beïnvloed. Sterker nog: volgens de advocaten-generaal had het OM op 10 september 2014 besloten om Wilders te vervolgen. Op die dag stuurde de OM-top – zoals gebruikelijk – een ambtsbericht daarover naar het ministerie. De mails van de ambtenaren dateren van ná dit ambtsbericht. De aanklagers stellen dat het niet gek is dat ambtenaren in de dagen erna mailden over dit onderwerp.

Nooit bereikt

Het gaat, benadrukken ze, grotendeels om ‘onderlinge mails van ambtenaren op het departement. En die mails hebben de zaaksofficieren nooit bereikt. Niet direct, niet indirect. En als dat wel zou zijn gebeurd, zouden de mails gepikeerd terzijde zijn geschoven. Want: wij gaan zelf over de strafzaak en bepalen zelf wat we in het requisitoir opnemen.’

Volgens Knoops klopt het niet wat het OM zegt: op 10 september stond het volgens hem nog niet vast dat Wilders voor zowel zijn uitspraken op 12 maart, als de uitspraken op 19 maart zou worden vervolgd. ‘Er was alleen een besluit genomen om hem te vervolgen voor de uitspraken op 19 maart.’ Uit mails blijkt dat ambtenaren vonden dat Wilders ook voor zijn uitspraken op de 12de maart vervolgd moest worden. ‘Ze probeerden het schip alsnog de goede richting op te sturen.’ 

Een minister mag een formele aanwijzing geven voor vervolging. Alleen: hierover moet openlijk worden gecommuniceerd. Volgens Knoops hebben topambtenaren destijds ‘in het geheim, op geraffineerde wijze’ aangestuurd op vervolging van een voornaam lid van de oppositie. ‘Het is heel simpel: bij de ambtenaren leefde de indruk dat ze input konden leveren.’ En dat is in strijd met de wet, vindt Knoops.  ‘Als het OM echt magistratelijk is, als we echt leven in een rechtsstaat, dan moeten de advocaten-generaal erkennen dat hier een grens is overschreden.’

Onzin, stelden de aanklagers dinsdag. Volgens hen trekt advocaat Knoops te snel – verkeerde – conclusies. ‘De rechten van Geert Wilders zijn niet geschonden.’ 

Wilders en zijn advocaat zijn het daar niet mee eens, en verzochten het gerechtshof dinsdag om meteen een uitspraak te doen. Wat Knoops betreft is er nog maar één besluit dat er genomen kan worden: het OM moet niet-ontvankelijk worden verklaard. 

Maar, oordeelden de raadsheren na een pauze van anderhalf uur, die conclusie willen ze nu nog niet trekken. Het oordeel over mogelijke politieke beïnvloeding van de strafzaak tegen PVV-leider Geert Wilders komt uiterlijk bij de einduitspraak, lieten ze aan het eind van de zitting weten.  

Vrijdag wordt het proces hervat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden