Besmette apen blijven vrij van aids

Onderzoekers hebben een vaccin ontwikkeld dat met het aidsvirus besmette apen relatief gezond hield. De dieren werden niet ziek en het virus was niet in hun bloed te ontdekken....

AIDS-ONDERZOEKERS beginnen steeds beter te begrijpen hoe ze het beste een infectie met het aidsvirus (HIV) kunnen bestrijden door middel van vaccinatie. Zo langzamerhand is duidelijk geworden dat het niet voldoende is om met een aidsvaccin slechts antistoffen tegen het virus op te wekken. Ook specifieke afweercellen die virusgeïnfecteerde lichaamscellen aanvallen en doden - zogeheten cytotoxische T-lymfocyten of CTL's - zijn nodig om een HIV-infectie de baas te worden of te blijven.

Om dat doel te bereiken, worden diverse vaccinatiestrategiën beproefd. Meestal wordt gebruikgemaakt van DNA-vaccins die bepaalde genen van het aidsvirus bevatten en die na injectie zowel antistoffen als celdodende T-lymfocyten in het bloed oproepen. Proeven op apen hebben laten zien dat op deze manier een gedeeltelijke bescherming tegen een HIV-infectie mogelijk is.

Maar 'gedeeltelijk' is niet voldoende; het proefdier (en later ook de mens) moet volledig tegen het virus worden beschermd. Vandaar dat sommige onderzoekers nog een stapje verder gaan en de afweerreactie die ze met een DNA-aidsvaccin weten op te wekken, nog eens extra proberen te versterken.

In Science van deze week (20 oktober) wordt zo'n experiment beschreven. Onderzoekers van de Harvard Medical School in Boston melden dat ze met een samengesteld DNA-vaccin en de toediening van een speciaal geconstrueerd fusie-eiwit rhesusapen bijna vijf maanden lang vrij wisten te houden van aids.

Het DNA-vaccin bevatte genen van het apenaidsvirus (SIV) en van HIV, het mensenaidsvirus. Het fusie-eiwit bestond uit interleukine-2 (IL-2), een belangrijk signaaleiwit in het afweersysteem, en een deel van het imuunglobuline G (IgG)-molecuul. IL-2 stimuleert de activiteit van de T-cellen; het eraan gekoppelde IgG-molecuul bewerkstelligt dat het eiwit niet te snel uit het bloed verdwijnt.

De Amerikaanse onderzoekers beproefden hun vaccinatiestrategie op twintig rhesusapen. Acht apen kregen een nep-injectie, vier werden met alleen het samengestelde DNA-vaccin ingeënt en acht kregen het vaccin plus het fusie-eiwit toegediend. Vervolgens werden alle apen geînfecteerd met een zeer ziekmakend aidsvirus. De helft van de niet-gevaccineerde apen overleefde dat experiment niet, maar de acht volledig gevaccineerde apen waren na 140 dagen nog springlevend en ogenschijnlijk gezond.

Ogenschijnlijk, want de vaccinatie had niet verhinderd dat het aidsvirus zich in de apen kon nestelen. Maar de gevolgde strategie had er tevens voor gezorgd dat het virus zich koest hield; in het bloed viel het niet meer te ontdekken. De onderzoekers concluderen dan ook dat met hun strategie een aidsinfectie onder controle kan worden gebracht en de ontwikkeling van aids kan worden verhinderd.

Hoe lang de bescherming tegen aids precies duurt, is nog niet bekend. Mogelijk moet de vaccinatie later nog eens worden herhaald om de afweer tegen het aidsvirus op het vereiste peil te houden, aldus onderzoeksleider Dan Barouch. Maar optimistisch is hij wel.

Voor de mens kan een en ander betekenen, schrijven Barouch en medewerkers in Science, dat door de 'dubbele' vaccinatie HIV-geïnfecteerden minder (snel) ziek worden. En dat ze minder besmettelijk zullen zijn voor anderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden