Besluit om maatschappijleer niet in examenprofielen op te nemen bekritiseerd 'Wereld is voor leerlingen al ingewikkeld genoeg'

De Eerste Kamer overlegt vandaag over de profielen in het voortgezet onderwijs. Maatschappijleer wordt waarschijnlijk niet opgenomen als verplicht examenvak....

JEANNINE WESTENBERG

Van onze verslaggeefster

Jeannine Westenberg

AMSTERDAM

Dom, noemt oud-minister van Onderwijs J. van Kemenade (PvdA) het besluit om het vak maatschappijleer niet op te nemen in de examenprofielen voor havo en vwo. 'In een tijd dat vervreemding en racisme de kop op steken, is het belangrijk dat leerlingen de maatschappelijke werkelijkheid leren analyseren', meent hij.

Vanaf 1998 kunnen havo- en vwo-leerlingen kiezen uit vier examenpakketten: Cultuur en maatschappij, Economie en maatschappij, Natuur en techniek en Natuur en gezondheid. Aanvankelijk zou maatschappijleer nog voorkomen als apart verplicht vak in de eerste twee profielen. Maar die plannen sneuvelden vorig jaar, omdat er geen ruimte zou zijn in het verplichte vakkenpakket.

Van Kemenade: 'In het kennisdebat werd nog gepleit voor een nadrukkelijker participatie in de samenleving en nu is maatschappijleer niet verplicht. Dat vind ik onbegrijpelijk.'

Van Kemenade was in de jaren zeventig nauw betrokken bij het vak maatschappijleer. Hij benoemde een commissie die een duidelijk leerplan voor het vak moest opstellen. Vanaf 1968 stond maatschappijleer al op de schoolroosters, maar het had inhoudelijk nog niet veel om het lijf. PvdA-fractieleider Wallage bewerkstelligde in 1990 als staatssecretaris van Onderwijs dat maatschappijleer een examenvak werd.

De Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer (NVLM) is teleurgesteld. De NVLM bestookte kamerleden al met brieven en toog naar Den Haag om haar zorgen kenbaar te maken. Leden van CDA, D66, GroenLinks en klein rechts drongen er bij Netelenbos op aan maatschappijleer meer ruimte te geven, maar dat leverde weinig op. Een meerderheid van de Tweede Kamer stemde onlangs voor invoering van het wetsvoorstel van Netelenbos.

'We zijn vooral kwaad over het optreden van de PvdA', zegt P. van Dijk, hoofd van de vakgroep maatschappijleer op de lerarenopleiding in Tilburg. De Hogeschool Katholieke Leergangen Tilburg is een van de vier hogescholen in Nederland waar studenten op het docentschap maatschappijleer worden voorbereid. Van Dijk verdenkt de PvdA-fractie ervan dat ze blind achter haar staatssecretaris is gaan staan.

PvdA-kamerlid en onderwijsspecialist S. Dijksma ontkent dit. 'We hebben heel zorgvuldig afgewogen welke vakken nodig zijn voor het vervolgonderwijs en daaruit de profielen samengesteld. Dan kun je niet zeggen dat we met zijn allen blind achter Netelenbos zijn gaan staan. Een kamermeerderheid heeft bovendien ingestemd met de wetsvoorstellen.'

Dijksma benadrukt dat havo- en vwo-leerlingen nog steeds examen kunnen doen in maatschappijleer. Dat kan in het vrije deel: de 20 procent die leerlingen zelf kunnen invullen. In dit deel kunnen ook keuzevakken als filosofie en Spaans worden opgenomen. Scholen bepalen zelf welke vakken ze aanbieden in de vrije ruimte.

Maar of leerlingen in de praktijk voor maatschappijleer zullen kiezen, valt te betwijfelen. Scholieren krijgen in de basisvorming (de onderbouw) het vak nog niet. De vraag is of ze het dan wel op hun examenrooster zetten.

Dijksma: 'Maatschappijleer wordt ook wel burgerschapkunde genoemd. Zelfstandig werken en mondigheid, dat leren kinderen ook bij andere vakken, daar heeft maatschappijleer geen patent op.'

'Het is juist zo belangrijk dat maatschappijleer een apart vak blijft', zegt G. Redmeijer, secretaris van de NVLM. 'Geen enkel ander vak gaat zo diep in op sociale verschijnselen en bestudeert zo nauwgezet de processen van politieke besluitvorming.'

Redmeijer: 'Leerlingen leren bij maatschappijleer inzicht te krijgen in wat er speelt in onze samenleving. Ze leren zich een mening te vormen. Dat is belangrijk in deze tijd, want de wereld is voor hun al ingewikkeld genoeg.'

Havo- en vwo-leerlingen krijgen nog maatschappijleer in het gemeenschappelijk deel van de bovenbouw. Maar het vak wordt vanaf 2000 gecombineerd met geschiedenis. 'Een slechte zaak', vindt Redmeijer. Ze vreest dat maatschappijleer zal ondersneeuwen. 'Het vak wordt nu al vaak gegeven door docenten geschiedenis. Dat gebeurt dan nog meer. Zij zullen prioriteit gaan geven aan hun eigen vak.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden