Beschermer van de Nederlandse film

Het eeuwige leven: Karel Dibbets (1947-2017)

De film- en televisiewetenschap lag Karel Dibbets na aan het hart. Hij redde de Desmet-collectie, inmiddels nationaal erfgoed.

Karel Dibbets. Foto Liesbeth Dingemans

Karel Dibbets was een pure wetenschapper. Zijn studieobject was niet de kosmos of de hersenen, maar de film. Minutieus legde hij de geschiedenis van de Nederlandse cinema vast. Daarbij plaatste hij de artistieke ontwikkeling in een economische en de sociaal-maatschappelijke context.

Hij wist de unieke Desmet-collectie (het filmarchief van Jean Desmet) te behouden. Het toenmalige bestuur van het Filmmuseum wilde die collectie ruilen tegen kopieën van filmklassiekers. Inmiddels heeft de Unesco dat archief als nationaal erfgoed erkend.

Dibbets levenswerk was echter de ontwikkeling van de website Cinema Context, de database van Nederlandse films, distributeurs, bioscopen en mensen die werkzaam zijn of waren in de filmbranche. Hij begon er in 2003 mee.

Internationaal wordt dat overzicht, voluit Cinema Context, Film in Nederland vanaf 1896: een encyclopedie van de filmcultuur, tot de beste van de wereld gerekend. Dibbets vond film een essentieel onderdeel van de geschiedenis van het land. Er is informatie in opgenomen over 107.235 filmprogramma's en 45.623 films vertoond in 1.646 bioscopen.

Ook zijn 50 duizend keuringsdossiers terug te vinden in de online-encyclopedie. Op de website schreef Dibbets: 'Dankzij Cinema Context zijn we in staat het dna van de Nederlandse filmcultuur bloot te leggen'. Hij vond het een grote eer dat de UvA bereid bleek dit project over te nemen en voort te zetten.

Dibbets, die dertig jaar als universitair docent verbonden was aan de faculteit der geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam (UvA), overleed op 28 mei na een zes jaar durend gevecht tegen prostaatkanker.

Hij werd geboren in Weert, in een gezin van vijf kinderen. Al heel jong liep hij met een camera rond om beelden vast te leggen. 'Bij zijn dood waren we verbaasd hoe weinig foto's er van hemzelf waren. Maar dat kwam omdat hij altijd zelf de beelden maakte', zegt zijn neef Stijn Spaapen. Na de middelbare school schreef Karel Dibbets zich in bij de filmacademie voor een opleiding camera en montage.

Hij experimenteerde met het maken van films. In navolging van zijn oudere broer, de internationaal vermaarde beeldend kunstenaar Jan Dibbets, besloot hij een blauwe maandag conceptuele kunst te produceren. Hij wist dat hij met de beeldende-kunstenaarsregeling BKR geld kon verdienen.

Toch lag zijn echte interesse bij de wetenschap. Na de filmacademie studeerde hij economische en sociale geschiedenis, wat hij voltooide met een scriptie over bioscoopketens in Nederland. Die zou de basis vormen van Cinema Context.

In 1980 werd hij docent aan de faculteit der geesteswetenschappen van de UvA . Hij kreeg de kans een aparte vakgroep film- en televisiegeschiedenis (later mediageschiedenis) op te zetten.

Dibbets was twee jaar hoofdredacteur van het filmblad Skrien, nam zelf de pen ter hand en daagde verslaggevers uit stukken te schrijven over tv-series als de soap Dallas. In 1993 promoveerde hij op een proefschrift over de komst van de geluidsfilm in Nederland tussen 1928 en 1933. Hierin beschreef hij de Nederlandse bijdrage, met name van Philips, aan de innovaties in geluidstechniek.


In 2011 ging de eeuwige vrijgezel Karel Dibbets vervroegd met pensioen, een besluit dat hij later betreurde. Hij bleef ondanks zijn ziekte betrokken bij het onderzoek naar de filmgeschiedenis.


Op 27 mei besloot de UvA, niet wetende dat Dibbets de volgende dag zou sterven, hem de eremedaille van de universiteit toe te kennen.

Meer over