Nieuws HIV

‘Beschermende’ mutatie tegen hiv kan het leven iets bekorten

Het gen dat beschermt tegen hiv heeft een vervelende bijwerking: een iets grotere kans op een vroegtijdige dood aan andere ziektes. Dat schrijven Amerikaanse wetenschappers in vakblad Nature Medicine, na analyse van ruim 400 duizend patiëntendossiers.

Timothy Brown was ruim tien jaar geleden de eerste hiv-geïnfecteerde ter wereld die kon stoppen met zijn hiv-behandeling nadat hij (noodgedwongen) een stamceltransplantatie had ondergaan met CCR5-arme bloedcellen. Beeld AP

In Europa loopt zo’n een op de honderd mensen rond met in zijn systeem een kapot CCR5-gen. Een erfelijke afwijking met een vreemd bijeffect, zo ontdekte men al twintig jaar geleden: dragers van het defect zijn niet bevattelijk voor besmetting met het aidsvirus. Het CCR5-gen zorgt er namelijk voor dat afweercellen een poortje krijgen waarlangs het virus naar binnen sluipt. Geen CCR5-poortje, en hiv komt er niet in.

De laatste jaren is het defect veel in het nieuws. In Amerika, Duitsland en Groot-Brittannië konden drie hiv-geïnfecteerden stoppen met hun medicatie, nadat ze leukemie kregen en een stamceltransplantatie kregen van een donor die toevallig drager was van het kapotte CCR5-gen. In China ging de arts Jankui He er op eigen houtje toe over het CCR5-gen stuk te maken bij menselijke embryo’s, met als doel de inmiddels drie geboren baby’s te te beschermen tegen hiv later in het leven. Dat sloeg wereldwijd in als een bom, want genetische manipulatie van baby’s is ook in China verboden.

Maar onder de streep blijkt de kans op voortijdige sterfte bij CCR5-loze mensen niet kleiner, maar juist iets groter, schrijven genetici Rasmus Nielsen en Xinzhu Wei van de Berkeley-universiteit in Californië nu in Nature Medicine. Misschien wel omdat dragers van het defect vaker overlijden aan de griep, een nadeel dat al bekend was. Erg dramatisch is het effect niet: de kans om voor het 76ste levensjaar te overlijden was in de groep die Nielsen en Wei bestudeerden 13 procent voor mensen zonder, en ruim 16 procent mét het CCR5-defect. ‘Een ongeveer 21 procent verhoogd sterftecijfer voor de leeftijd van 76 jaar’, becijfert Nielsen.

Gentherapie

In Utrecht doet arts-viroloog Anne Wensing onderzoek naar hiv-geïnfecteerde patiënten die noodgedwongen een stamceltransplantatie ondergingen, en die zo het CCR5-defect erbij kregen. Dat is cruciaal anders dan de Chinees die een embryo genetisch omprogrammeerde, benadrukt ze: ‘Het grote verschil is dat je bij die baby ook het nageslacht de mutatie meegeeft. Dat is heel anders dan bij gentherapie, waarbij je een individuele persoon behandelt.’

Wensing is niet onder de indruk van de verhoogde sterfte. ‘Wij werken met mensen die al hiv hebben, die kun je niet vergelijken met mensen die vrij zijn van hiv. Bovendien gaat het maar om een zeer bescheiden verhoging in sterfte. Het staat in geen verhouding tot bijvoorbeeld het risico dat roken oplevert.’

In een persverklaring toont Nielsen zich weinig verrast over de verhoogde sterfte. ‘Je hebt hier toch te maken met een functioneel eiwit dat in het organisme iets doet en dat bij tal van verschillende soorten werkzaam is’, aldus Nielsen in een persverklaring. ‘Dus is het vrij waarschijnlijk dat een mutatie die dat eiwit vernietigt, gemiddeld genomen niet goed voor je is.’

Aan de andere kant: de kapotte versie van het gen heeft zich verspreid door Europa, en dat duidt erop dat het ontbreken van het poortje ooit een zeker voordeel heeft gegeven. Eerder onderzoek wees uit dat het missende poortje tevens beschermt tegen pokken en sommige ‘flavivirussen’, een groep virussen waartoe onder meer knokkelkoorts, gele koorts en het westnijlvirus behoren.

Wensing wijst erop dat Nielsen niet de vinger weet te leggen op een mechanisme dat de verhoogde sterfte verklaart. ‘Daardoor kan het eigenlijk van alles zijn. Mocht dit effect reëel zijn, dan moet dat toch echt verder worden uitgezocht.’

Lees ook: De man die van hiv af kwam

Timothy Brown, heet de man die na een stamceltransplantatie van hiv genas. We interviewden ‘de Berlijnse patiënt’ eerder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden