Bescheiden, maar op de voorzittersstoel

Als uit het niets werd Gerdi Verbeet, PvdA-woordvoerster voor ouderen, sport en oorlogsgetroffenen, plotseling Kamervoorzitter. De lerares van origine werd in 2001 Kamerlid, met dank aan Ad Melkert....

De zware notenhouten tafel van Frans Weisglas is niet meer. De reeks portretten waarop de Kamervoorzitter de groten der aarde ontmoet, heeft plaatsgemaakt voor een roestvrijstalen framepje met de beeltenis van Joop den Uyl.

Vier jaar na dato zijn in de werkkamer van de Kamervoorzitter de spullen van Jeltje van Nieuwenhoven terug: het iele, triplexachtige bureau met dito vergadertafel, simpele stapelbare stoelen met plastic armsteunen, een bureaustoel als ieder ander.

Binnen een dag na de verrassende uitverkiezing van Gerdi Verbeet (PvdA) tot voorzitter van de Tweede Kamer herinnert niets op Binnenhof 1a nog aan de klassieke, bibliotheekachtige Britse chic die de VVD’er er had binnengebracht.

Verbeet (55) – sluik donker haar, rode bril – is in alle opzichten anders. Ze hoeft niet voorop te staan, laten vrienden en collega’s weten, ze heeft geen scoringsdrift. Niet voor niets heeft het grote publiek nog nooit van haar gehoord. Ze is op haar best achter de schermen, vinden velen.

De faciliterende rol die ze als politiek assistent van staatssecretaris Tineke Netelenbos (Onderwijs) en van fractieleider Ad Melkert had, vervulde ze met verve. ‘Dag en nacht beschikbaar, geduldig, betrouwbaar en heel attent’, aldus Netelenbos, waarnemend burgemeester van Haarlemmermeer. Zij haalde Verbeet naar Den Haag.

Verbeets toewijding aan degene voor wie ze werkt, is algemeen bekend binnen de PvdA. Waar Melkert was, was Verbeet. Op straat, in de Kamer of bij het bewindspersonenoverleg. Partijleden herinneren zich een kerstdiner van zes, zeven jaar geleden. Een van de voordrachten ging over Verbeet als schoothondje van Melkert. Het is de beschonken performer-voorlichter duur komen te staan, bevestigen meerdere PvdA’ers. Het viel bij Gerdi helemaal verkeerd. Mede door haar toedoen is zijn carrière binnen de partij op een zijspoor beland.

Desondanks prijst vriend en vijand haar hartelijkheid. Moet ze verstek laten gaan op een afscheid, dan volgt steevast een persoonlijk briefje. Zijn er problemen, dan nodigt ze iedereen uit om bij haar thuis Indonesisch te komen eten. Verbeet staat bekend als toegankelijk en innemend, gaat lachend en knipogend door het leven. Haar warmte compenseerde nogal eens de nukken van haar baas Melkert.

Het is een kwaliteit die haar functioneel veel oplevert, zegt Netelenbos. ‘Mensen leggen bij haar makkelijk hun zorgen op tafel. Als ik Gerdi door het departement stuurde, hoorde ik precies waar de moeilijkheden lagen.’

Ook binnen de fractie vervult Verbeet die rol, weet Susan Baart, oud-collega en destijds woordvoerder van Melkert. ‘Gerdi heeft een sterke sociale intelligentie. Als je stuk zit, is zij degene die je een schouderklopje geeft en een week later weet ze nog wat je dwars zat. Dat slaat ze op. Het interesseert haar oprecht.’

Verbeet, nummer veertien op de PvdA-lijst, fungeerde daardoor informeel als mentor voor nieuwe PvdA-Kamerleden. Vooral vrouwelijke fractiegenoten trekken naar haar toe.

In die zin herkennen collega’s nog steeds de onderwijzeres die ze eens was. ‘Ze haalt er voldoening uit mensen dingen te leren’, weet oud-fractielid Marja Wagenaar. Gevraagd naar haar slechte kanten noemen collega’s ook de keerzijde van die eigenschap: Verbeet kan nogal eens belerend overkomen. ‘Mensen willen niet altijd leren wat zij wil dat ze leren.’

Off the record willen fractiegenoten bovendien kwijt dat Verbeet intern niet als hoogvlieger wordt gezien. De term ‘middenmoter’ valt en ze is niet uitgesproken in haar meningen, meer beroepspoliticus dan idealist. Ze bemoeit zich niet met de strategie van de PvdA, niet met de grote lijnen, alleen met haar eigen dossiers. Zelfrelativering is volgens menigeen niet haar sterkste kant en als het haar uitkomt, schrikt ze er niet voor terug minder prettige verhalen over anderen te vertellen.

Boze tongen beweren dat ze haar plek in de Kamer te danken heeft aan haar goede relatie met Melkert. Een aantal PvdA’ers is verbolgen over de manier waarop ze met haar kandidatuur de fractiefavoriet voor het Kamervoorzitterschap, Mariëtte Hamer, in de wielen reed.

Toch oogst Verbeet in het veld niets dan lof. Ze vervult haar portefeuille (sport, ouderenzorg, AOW, oorlogsgetroffenen) met groot enthousiasme. ‘Gerdi is zeer bevlogen en altijd bereikbaar’, laat Henk Kesler, directeur van de voetbalbond KNVB, weten. ‘Inhoudelijk erg goed.’ NOC*NSF-voorzitter Erica Terpstra roemt haar grote betrokkenheid. ‘Gerdi kan goed luisteren, heeft het sporthart op de goede plek, kent alle details en is vooral fair. Ze heeft een broertje dood aan vooroordelen.’

Mariëlle Rompa van de zorgkoepel Actiz, spreekt van een bewogen Kamerlid dat gedegen werk levert. ‘Iemand die naar haar aard bescheiden is. Maar ze heeft op haar eigen bescheiden manier voor ons op de barricaden gestaan.’

Hoewel de toestand in verpleeghuizen een hot topic is, evenals de AOW, trad Verbeet weinig op de voorgrond. Het is niet haar manier van werken: ‘Gerdi gaat ervan uit dat met stille diplomatie en vriendelijke overtuigingskracht meer te bereiken is dan met conflicten’, verklaart Netelenbos. ‘Ze zorgt ervoor dat de geschilpunten binnen blijven. En tja, de media hebben nu eenmaal meer oog voor conflicten dan voor noeste werkers.’

De meeste publiciteit haalde Verbeet als er een voetbalwedstrijd uit de hand liep en de media wilden weten wat de politiek ging doen om de supportersrellen voortaan te voorkomen.

Verbeet groeide op in een Amsterdams onderwijzersgezin. Een traditioneel rood nest, zoals ze zelf zegt. Haar vader was directeur van een mavo, haar moeder gaf les in het voortgezet onderwijs. Ze is geboren en getogen Amsterdamse. Ze woonde er haar hele leven – op een uitstapje van acht jaar naar Amstelveen na.

Nog altijd is moeder Verbeet haar grote voorbeeld. ‘We woonden in een wijk vol onderwijzers die getrouwd waren met kleuterjuffen’, verhaalt broer Martin Verbeet, voorzitter van de Amsterdamse deelraad Oost-Watergraafs-meer, ook voor de PvdA. ‘De vrouwen stopten met werken zodra ze trouwden. Onze moeder werd hoofd van de school.’

Ook bij Gerdi zat de emancipatiedrift er al vroeg in, zegt Martin. ‘Gerdi kon zich er niet bij neerleggen dat ik als jongen later mocht thuiskomen, puur vanwege het sekseverschil. Die gelijkstelling moest veroverd worden, en dat heeft ze gedaan. De rebellerende puber kreeg haar zin.’

Nog steeds krijgt hij zijn zus moeiteloos op de kast door te wijzen op de verschillen tussen man en vrouw. ‘Ik ben bioloog, maar over sekseverschillen kan ik het met Gerdi beter niet hebben. Daar wordt ze fel van. Het kleine verschil bestaat in haar ogen niet. Dat zij als tweede vrouw na Jeltje van Nieuwenhoven de voorzittershamer grijpt, verbaast me niets.’

Van haar moeder leerde Verbeet zich niet te laten ‘opsluiten’ door man en kinderen. Dat was zonde van de opleiding en zonde van haar capaciteiten. Ze heeft ernaar geleefd. Afgezien van haar jaren als jonge moeder – ze kreeg haar kinderen toen ze begin twintig was – werkte ze haar hele leven fulltime. Eerst als lerares Nederlands. Later, in 1994 ging ze haar droom achterna, de politiek in. Dat ze dat voor de Partij van de Arbeid deed, was vanzelfsprekend. Al op haar 24ste (1975) werd zij lid. ‘Gerdi zal nooit wat anders stemmen’, weet oud-collega Baart. ‘De PvdA, dat zit in de familie.’

Na acht jaar als politiek adviseur belandde Verbeet op een verkiesbare plaats voor de Tweede Kamer. In 2001 volgde ze Rob van Gijzel op, die door Melkert na een conflict aan de kant werd geschoven. De tweede keer (in 2002) maakte Willem Vermeend na de verkiezingsnederlaag plaats voor nieuwkomers, en kreeg Verbeet zijn plek.

Collega’s en vrienden zijn het er over eens dat Verbeet haar volgende stap, die van Kamervoorzitter, volledig aan zichzelf heeft te danken. ‘Het is een kei- en keiharde werker’, zegt oud-collega Susan Baart. ‘Een absolute perfectionist die alles noteert en alle afspraken nakomt.’

Ze kreeg er wel eens de zenuwen van, erkent Baart. ‘Want Gerdi verwacht het niet alleen van haarzelf, ze verwacht het ook van anderen.’

Weinig slaap, zoals in de hoogtijdagen met Melkert, kan Verbeet niet van haar apropos brengen. Gemiddeld slaapt ze vijf tot zes uur per nacht. Baart: ‘Het is een heel gelijkmatig mens. Snauwen doet ze niet. ‘‘Zelfs mijn haar is moe’’, zei ze dan, grappend over een ingezakt kapsel. Maar ze ging maar door. Een week op vakantie was al een enorme uitspatting.’

Het calvinisme zit diep. Het komt zelfs tot uiting in haar hobby’s. Verbeet spaart tatoeage-achtige Japanse prenten, niet alleen omdat ze die mooi vindt, maar ook vanwege de Japanse arbeidsmoraal. ‘Discipline gecombineerd met passie. Daar houd ik van’, verklaart Verbeet zelf.

Toch is ze nog nooit in Japan geweest. En ook aan Indonesië, haar favoriete kookland, heeft ze nooit een bezoek gebracht. Verre reizen zijn niet aan Verbeet besteed. Om er even uit te zijn, gaat ze net zo lief naar een wedstrijd van Ajax.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.