Bescheiden actie tegen 'AOW-gedrocht'

Achtergrond..

Van onze verslaggeefster Elsbeth Stoker

utrecht/amsterdam De strijd is nog niet voorbij, dat verzekert menig vakbondsbestuurder als je hem vraagt hoe het met de AOW-splijtzwam staat. Komende zaterdag zijn er demonstraties in vier steden – Rotterdam, Assen, Eindhoven en Deventer. In de hoop de politiek alsnog te overtuigen van het ‘welvaartsvaste flexibele AOW’-plan van de bonden. ‘We nemen ons verlies niet, we hebben alle kans’, zei Henk van der Kolk van FNV Bondgenoten onlangs.

Maar is dat wel zo?

Wat Paul de Beer, vakbondsspecialist van de Universiteit van Amsterdam, betreft, heeft de FNV (1,4 miljoen leden) allang verloren. Hoewel de oppositie ‘gruwt van het AOW-gedrocht’, overleefde het kabinet vorige week zonder kleerscheuren het spoeddebat over de verhoging van de AOW-leeftijd.

Gezien de hoeveelheid ketelmuziek die de vakcentrale dit voorjaar en deze zomer maakte, vindt De Beer de actieplannen bescheiden. Enkele tienduizenden demonstranten verwacht de FNV komende zaterdag, ofwel een fractie van de ruim tweehonderdduizend die de bonden in 2004 op de been wisten te brengen op het Museumplein. ‘Dit voorjaar werd door de bonden nog de suggestie gewekt van een herhaling. Om te laten zien dat ze het nog kunnen. Maar nu hoor je ze daar niet meer over’, aldus De Beer.

Oké, geeft Edith Snoey van Abvakabo FNV, toe: ‘Het is onzin om te stellen dat we er riant voor staan in de AOW-kwestie.’ De voorzitter van de vakbond voor ambtenaren, zorgpersoneel en leraren ontkent echter dat de FNV kiest voor kleinere acties, omdat de vakcentrale het Museumplein niet vol zou krijgen. ‘Amsterdam heeft ook een nadeel. Veel mensen vinden het te ver. Bovendien willen we het beeld voorkomen dat we alleen maar op het Museumplein of het Malieveld actie kunnen voeren.’ En, vult ze aan, het kan best zijn dat we hierna nog meer acties organiseren.

Desalniettemin vindt menig criticus dat het afgelopen half jaar ‘mislukt’ is voor de bonden. Voorvrouw Agnes Jongerius krijgt de kritiek dat ze al in maart het overleg voor een alternatief AOW-plan in de kiem heeft gesmoord door te roepen dat ‘67 jaar definitief van tafel’ was. Bovendien kwam de bereidheid tot een flexibele AOW pas op het laatste moment in beeld.

‘Het was tactisch buitengewoon onhandig’, zegt Bert van Boggelen, waarnemend voorzitter van het CNV (335 duizend leden). ‘De FNV sloot de optie om de AOW te moderniseren meteen uit. Ook sloot de FNV zo zijn ogen voor de maatschappelijke problemen.’ Wat hem betreft is de AOW-strijd van zijn grote collega-vakcentrale slecht geweest voor het imago van de vakbeweging. ‘Het beeld van hakken-in-het-zand straalt ook op ons af’, zegt hij. ‘Je vervreemdt je van mensen die genuanceerder in het AOW-debat staan. En je wint sympathie bij een kleiner deel van de bevolking dat getekend wordt door frustratie en teleurstelling.’ Het CNV is ‘onder voorwaarden niet per se tegen’ langer doorwerken.

Volgens Van Boggelen, die zaterdag ook spreekt tijdens de demonstraties, moet de toon in het debat veranderen: ‘De AOW-leeftijd gaat omhoog. Maar dat kan op een veel socialere manier dan het kabinet nu wil’, stelt hij. ‘We moeten als vakbeweging laten zien dat we een deuk in een pakje boter kunnen slaan.’ Zo wil hij het levensfase-bewust-personeelsbeleid nu echt afdwingen, afspraken maken met werkgevers over de toename van het aantal oudere werknemers en zorgen dat er voldoende wordt geïnvesteerd in werknemers.

Wat De Beer betreft hebben de bonden kostbare tijd en energie verspild in de afgelopen maanden. ‘Als de economie niet heel snel weer aantrekt, komt er een golf van werklozen aan. Wat is er gedaan om hen te helpen?’, vraagt de hoogleraar retorisch. ‘Alleen maar deeltijd-WW. En die regeling loopt eind dit jaar af. De bonden hadden hun tijd beter kunnen benutten om een sociaal akkoord te sluiten met de werkgevers.’

Snoey van Abvakabo FNV is daar niet tegen, maar ze ziet er geen basis voor. Zeker niet in deze tijd. Dat heeft alles te maken met het mislukken van het AOW-overleg in de Sociaal-Economische Raad, zegt ze. ‘Het is de vraag of er bij onze achterban voldoende draagvlak is voor een nieuw sociaal akkoord.’

De vakbeweging bevindt zich in een lastige spagaat, aldus deskundigen. Vooral de FNV heeft hier last van. Een groot deel van de achterban bestaat uit mannelijke 45-plussers die niet van verandering houden, bovendien wordt de PVV steeds populairder in de FNV-gelederen. Hierdoor wordt het voor de FNV lastiger zich op te stellen als brede maatschappelijke beweging. Hun houding in het AOW-debat, stelt De Beer, heeft het beeld van een defensieve bond die alleen in het geweer komt zodra er iets verslechterd, bevestigd.

Onzin, vindt Snoey. ‘Ja, we hebben leden die kiezen voor zowel individuele als collectieve zekerheid. Maar dat verlamt onze bewegingsvrijheid niet.’

Wat Bert van Boggelen betreft is het enige voordeel van de AOW-splijtzwam, dat die leidt tot bezinning. ‘Waar zijn we als vakbeweging ook al weer voor?’ De verhoging van de AOW-leeftijd is immers uiteindelijk een politieke beslissing – de AOW is niet iets van werkgevers en werknemers alleen, de oudedagsvoorziening is van alle Nederlanders. ‘Werk en inkomen, dat zijn onze domeinen. We moeten ons beraden op hoe we aan die rol invulling geven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden