Beschaving versus barbarij

Vannacht gedroomd dat een ruiter in handen viel van een groep wilden. Er werd minutenlang - wat is tijd in een droom?...

Hoe komt een onschuldig mens aan zo'n weerzinwekkende hutspot vanHollywoods geweld, vervlogen geschiedenis à la Montezuma en recenterampspoed à la de volkerenmoorden op de Balkan en in Rwanda en andereAfrikaanse landen? Het recente natuurgeweld hield zich genadig afzijdig entoch denk ik dat daar de kiem lag. Het is niet netjes, zegt mijn verstand,te zwelgen in rampen van anderen, maar dat weet een onderbewuste niet.Bovendien ben ik uit mijn normale doen. Van de week beukte de branding metheerlijke maar huiveringwekkende dommekracht op me in. De libellen die inmijn tijdelijke Bergense huis, misleid door een denkbeeldige binnenzon, alsdollen ketsen tegen ramen of plafond of een toevallig mensenlijf, hebbenwat wil betreft de potentie van een zwaard.

Natuurlijk speelt New Orleans een rol. Iedereen treurt om New Orleans.Het had een veilig plekje in ons hoofd en daar ligt het nu, zomaar gevelddoor blind geraas en nog eens extra gepakt door tuig van de richel. Zo'nlekker stadje was het niet, merk je. Lekkere stadjes bestaan niet. Rook eenbeetje stad uit en uit alle holen komt ongedierte, dat daar al die tijd wasen als herkomst armoede heeft, en wat niet al.

Een andere, wie weet de eerste, aanleiding voor mijn nachtmerrie lijktme de nieuwe Houellebecq, die nog niet te koop was maar me uit debesprekingen toegrijnsde en zich onbehaaglijk vermengde met de actualiteit.La Possibilité d'une île zou net als de andere Houellebecqs eenideeënroman zijn, zo'n boek waarover je wel moet debatteren, al is hetmaar met jezelf. Ik houd niet van de buitenkantige stijl en heteschatologisch cynisme van Houellebecq, maar dat doet er even niet toe.

Uit wat Rokus Hofstede in deze krant schreef maak ik op dat het themameer dan ooit neerkomt op de strijd tussen beschaving en barbarij en debetrekkelijkheid van die termen, alles updated naar nu of zelfs later. Jedenkt even aan Ortega y Gassets De opstand der horden of een ander beroemdondergangsboek van begin vorige eeuw, maar Houllebecq neemt een totaalander standpunt in. Hij verklaart de bepalende waarden of illusies uit deVerlichting, de Romantiek plus het modernisme voor passé en maaktaanschouwelijk hoe dat voelt. In La Possibilité d'une île is de aarde alhalf vergaan als gevolg van natuurrampen en nucleair misbruik. De mens isintussen een geperfectioneerde, ontzielde kloon die zich alleen virtueelmet andere klonen verhoudt. Maar een enkeling taalt naar het zogenaamdechtere van weleer, belichaamd door de wilden, restanten van deoorspronkelijke soort.

Wanneer worden speculaties in romans niet langer beschouwd alsintellectuele spielerei of sciencefiction maar als visionair? Wanneer degek, u en ik dus, dat wil. Ik denk bijvoorbeeld aan de romans van deArgentijn Adolfo Bioy Casares, die een paar decennia geleden in een vanzijn romans schetste hoe onrust en andere onwelgevalligheden chirurgischwerden verwijderd. Niet dat hij een pleidooi à la Buikhuisen hield. Eerderverdedigde Bioy de human stain, om een parallel te trekken met Philip Rothin zijn gelijknamige boek.

De enige menselijke smet die Houellebecq niet weghoont is de hang naarliefde, of liever seks, reden waarom hij door sommige critici nogal curieusals 'mededogend' is aangemerkt. In een ander boek van Bioy is het oorlogtussen de generaties; de jongeren zijn van zins de ouderen vakkundig teelimineren. Ik las deze week Jacoba van Veldes De grote zaal, literair nietopzienbarend maar een menselijk juweeltje uit een tijd dat bij ons derusthuizen ontstonden en ouderen nadrukkelijk als een op te ruimen probleembegonnen te worden beschouwd.

Allemaal scherp genoeg, en watBioy betreft met gebruikmaking vanelementen uit moderne wetenschap en denktrant, maar het werd als knappeverbeelding, niet als visionair beschouwd.

Laat het debat maar scherper worden. In Nederland wordt bij iederincident een geheel nieuw stelsel overwogen, zie de apothekerskwestie. Deillusie van perfectie of beheersbaarheid is op bestuurlijk niveauverbureaucratiseerd.

Het is als staat vast niet makkelijk te balanceren tussen ingrijpen enlaten gaan, maar veel handelzucht getuigt vooral van achter zichzelfaanlopende domheid, waarbij de hoofdlijn is geofferd aan de waan van dedag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden