Beschaving eindigt waar vakantie begint

Theater

Amsterdam 'Wij komen aanzetten met onze lappenmand, maar hier zijn steeds minder zieke poesjes. Afrika emancipeert en we krijgen het niet meer zoals we het willen hebben. Er komt een moment dat ze alleen nog maar lachen om het geld dat we meebrengen.'


Aan het woord is Liezel, een van de drie vrouwen die in Freetown, het nieuwe toneelstuk van Rob de Graaf voor Dood Paard, een vakantie doorbrengt in Venus Beach. Drie vrouwen in een chique resort aan de westkust van Afrika, waar ze op zoek gaan naar zand, zon en zee, naar blauwe hemels. En naar donkere mannen, dat vooral. Mannen die weten wat deze vrouwen nodig hebben. Mannen die zoete woordjes fluisteren, hen vergezellen en 's avonds terugbrengen naar hun fraai ingerichte lodges.


Ook Nadja gaat 's middags naar het strand en doezelt weg op haar turkooizen badlaken. 'Ik sloeg mijn ogen open en het eerste wat ik zag, was licht. Was de schittering van waterdruppels op een donkere huid. Daarna kwam het wit. Het wit in zijn ogen. Nog nooit had ik ogen zo naar mij zien kijken.'


Lust op bestelling

Your vacation starts where civilisation ends - dat motto geeft Dood Paard aan Freetown mee. Rob de Graaf werd bij het schrijven ervan geïnspireerd door de film Vers le sud (2005) van Laurent Cantet. Maar zijn stuk refereert ook aan Platform van Houellebecq en de voorstelling die Johan Simons daarvan maakte. Welgestelde westerlingen gaan op zoek naar seks en vertier in verre landen, waar niemand ze kent en niemand ze ziet - mastercard versus armoede, macht versus afhankelijkheid, lust op bestelling. Zowel Houellebecq als De Graaf laat die zoektocht zien zonder een moreel oordeel te vellen.


Liezel, Nadja en Pam hebben allemaal hun eigen redenen om naar Afrika te gaan. Het knappe van Freetown is dat De Graaf de drie vrouwen niet alleen als sneu of doortrapt neerzet. Ze zijn geen karikatuur, je kunt zelfs met mededogen naar ze kijken en luisteren. Het stuk geeft in prachtige taal uiting aan verwarrende gedachten over hoe om te gaan met welvaart en armoede. Venus Beach is een enclave in een duister continent, waar 's nachts onheilspellende dingen gebeuren, maar overdag op bestelling golven van genot over het strand rollen.


In het omvangrijke toneeloeuvre van De Graaf is Freetown een hoogtepunt. Het koppelt op onnadrukkelijke wijze en in poëtische taal een particulier thema aan grote sociale vraagstukken. Het toneelbeeld bestaat uit duizenden lege bier- en frisdrankblikjes waartussen een aantal witte strandstoelen staat. Iedere keer als een van de vrouwen ploegend door het blikafval opkomt, veroorzaakt dat een hels kabaal.


De drie actrices, gekleed in diverse variaties tijgerprint, zijn stuk voor stuk voortreffelijk. Manja Topper komt een beetje stroef op gang, maar groeit meteen daarna met snerpende stem uit tot een monument van cynisme. In haar zit heel wat ellende samengebald, maar achter dat keiharde pantser vermoed je iets menselijks: 'Er komt een dag waarop de regen je helemaal heeft schoongespoeld. Dan ben je alle softe rommel kwijt en je voelt precies waar je harde botten zitten - en dat is de echte waarheid, daar moet je het mee doen.'


Ellen Goemans is met haar lieflijke uiterlijk de perfecte, idealistische Nadja. De ontdekking van de avond is Lies Pauwels die Pam speelt. Pauwels, vooral bekend van haar rollen bij Victoria en Alain Platel, is een rondborstige, zachtmoedige Vlaamse die met zoete tongval zelfs de meest radeloze situatie van een romantische kant beziet. Halverwege de voorstelling heeft ze een lange monoloog waarin ze even lankmoedig als adembenemend verslag doet van een onbestemd avontuur met haar zwarte Jerry.


Freetown duurt anderhalf uur en elke minuut daarvan is waardevol, scherpzinnig en intens. Het is theater dat ertoe doet, zonder opzichtig actueel te zijn. Geen politiek, geen kredietcrisis, geen populisme. Wel een gelaagd portret van drie vrouwen die hun overvolle en overvloedige wereld ontvluchten om in een ommuurd resort te eindigen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden