Nieuws

‘Beschamend lage’ schadevergoeding voor nazaten slachtoffers sadistische duels in Nederlands-Indië

De Nederlandse staat heeft een schikking getroffen met twee hoogbejaarde Indonesische mannen wier vaders na een sadistisch tweegevecht werden geëxecuteerd. Hun advocaat noemt het voorstel van vijfduizend euro ‘idioot laag’.

Tekening van een tweegevecht die als bewijsstuk in de rechtszaak is gebruikt. De tekening is gemaakt op basis van een ooggetuigeverslag van wijlen Ambo Asse. Beeld Illustratie Gilbert
Tekening van een tweegevecht die als bewijsstuk in de rechtszaak is gebruikt. De tekening is gemaakt op basis van een ooggetuigeverslag van wijlen Ambo Asse.Beeld Illustratie Gilbert

‘We moesten allemaal naar de markt komen en toekijken hoe meneer Jabu moest vechten met meneer Beddu. Jabu was veel kleiner. Hij verloor het gevecht. Terwijl hij op de grond lag, werd hij door een Nederlandse militair doodgeschoten. Ik stond helemaal te trillen.’

Jemma, die geen achternaam heeft, was een kind van vijf of zes jaar toen Jabu werd vermoord. Jemma is inmiddels hoogbejaard, en vertelt via een beeldverbinding vanuit Zuid-Sulawesi aan de rechtbank in Den Haag hoe hij getuige was van het dodelijke duel in ‘de ploegmaand’ – februari – van 1947, waarbij de verliezer werd geëxecuteerd. ‘Meneer Jabu’s stoffelijk overschot lag tussen veel andere lijken. We wachtten die dag tot de Nederlandse soldaten weg waren. Toen hielpen mijn ouders de vrouw van meneer Jabu om het lichaam van haar man, mijn oom, mee naar huis te nemen.’

Gedwongen tweegevechten

Veel oorlogsmisdaden van het Nederlandse leger in de periode van het postkoloniaal geweld tijdens de herbezetting van voormalig Nederlands-Indië (1945-1949) zijn bekend – de executies, de martelingen, verkrachtingen, plunderingen, brandstichtingen en zelfs onthoofdingen – maar relatief onbekend gebleven zijn de gedwongen tweegevechten tussen Indonesische burgers op bevel van het Nederlandse leger, waarbij de verliezer werd doodgeschoten. De duels werden destijds ‘godsoordelen’ of ‘godsgerichten’ genoemd, maar waren vooral een sadistische vorm van uitgestelde executie.

Bij aankomst in een dorp vroegen Nederlandse militairen wie bij het anti-Nederlands verzet zat. Als iemand ontkende, moest die vechten tegen degene die hem had aangewezen, waarbij God zou oordelen wie won en dus gelijk had. Het ging om georganiseerde gevechten, compleet met ingestelde rondes, pauzes waarin de uitgeputte vechters werden opgelapt, en toeschouwers.

Kinderenregeling

Elf – hoogbejaarde – nabestaanden van de slachtoffers van zulke dodelijke duels spanden in 2018 een procedure aan tegen de Nederlandse staat. Van hen zijn er inmiddels nog maar twee in leven: Santa, de zoon van de geëxecuteerde meneer Jabu in het Zuid-Sulawesische dorp Lisu, en Alwi Ros, zoon van de geëxecuteerde La Miru in de kampong Amparita, honderd kilometer van Lisu.

De staat wil met Santa en Ros schikken met elk vijfduizend euro voor geleden materiële en immateriële schade. Daarmee wordt hen de Kinderenregeling toegekend, die voortvloeit uit de rechtszaken van de ‘weduwen van Rawagedeh’ en weduwen uit Zuid-Sulawesi wier mannen zonder proces door de Nederlanders waren doodgeschoten.

‘Net als de echtgenotes zullen de kinderen door de executies voor het leven zijn getekend’, schreef het rechtscollege in zijn vonnis in 2015, ‘eens te meer in de gevallen van kinderen die ooggetuige waren van de executie van hun vader. Zij hebben bovendien op een kwetsbare leeftijd hun vader verloren.’

‘Beschamend weinig’

Voorzitter Jeffry Pondaag van de Stichting Comité Nederlandse Ereschulden (KUKB) die zich inzet voor nabestaanden van Indonesische slachtoffers van Nederlandse oorlogsmisdaden, noemt het schikkingsbedrag ‘beschamend weinig’.

Daar komt volgens hem bij dat de gedupeerden lang op het toegekende geld moeten wachten, en dat ‘ze steeds opnieuw moesten bewijzen dat ze kinderen zijn van geëxecuteerde vaders, wat heel moeilijk is, want daar zijn geen foto’s van, en getuigen zijn hoogbejaard of dood’.

Pondaag spreekt namens veel nabestaanden, van wie sommigen het schadebedrag principieel weigeren omdat ze het te laag vinden. Hij benadrukt dat de executie van Santa’s vader plaatshad in Lisu, het dorp dat ook figureert in de film De Oost over de oorlog in Nederlands-Indië, die afgelopen mei in de bioscopen werd uitgebracht. ‘Veel mensen denken dat het gewelddadige filmdeel over de executies in De Oost fictie is, maar het schikkingsvoorstel van de staat bewijst dat het allemaal echt is gebeurd.’

Ook Alwi Ros verloor zijn vader, La Miru, na een gedwongen duel. Getuigen hebben verklaard dat die ochtend, 11 februari 1947, kapitein Rijborz van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL), met soldaten in open militaire voertuigen, om vier uur ’s ochtends het dorp Amparita binnenreed.

‘Zuiveringsactie’

Alle inwoners werden verzameld en huizen in brand gestoken. Tijdens een ‘zuiveringsactie’ waarbij zo’n vijftig Indonesiërs werden geëxecuteerd, gaf Rijborz La Miru opdracht te vechten tegen Kande Cing. Het gevecht duurde vijf rondes, waarna de veel kleinere La Miru gewond en uitgeput op de grond viel en werd doodgeschoten. ‘Het regende die dag en het stroomde bloed’, zegt een getuige hierover.

In datzelfde jaar werd kapitein Rijborz door de Nederlandse overheid koninklijk onderscheiden met de Bronzen Leeuw voor zijn ‘moedige en beleidvolle daden’.

‘Het schikkingsvoorstel van vijfduizend euro voor het verlies van je vader is natuurlijk idioot weinig’, zegt ook Brechtje Vossenberg, de advocaat van Santa en Ros, die getuige Jemma ondervraagt via twee tolken en met een speciaal daarvoor geplaatste satellietschotel naast Jemma's huis. ‘Maar het recht biedt, op basis van allerlei berekeningen, niet meer dan een paar honderd euro. Om die reden hebben we het buitengerechtelijk voorstel geaccepteerd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden