Beschaafd salaris in aantocht

Niemand in de (semi)publieke sector mag straks meer verdienen dan een minister, heeft het kabinet besloten. Dan is er nog een lange weg te gaan, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant.

Om met een keurige sector te beginnen: bij de universiteiten verdient nu geen bestuursvoorzitter meer dan het maximum dat het kabinet vorig jaar vastlegde voor de (semi)publieke sector: 228.599 euro bruto, inclusief pensioen en onkosten, oftewel 130 procent van een ministerssalaris. Bestuursvoorzitter Aalt Dijkhuizen van de universiteit Wageningen zat er vorig jaar met 326 duizend euro nog ruim boven, maar hij is inmiddels vertrokken en opgevolgd door Louise Fresco. Zij ging akkoord met de 'balkenendenorm', zoals het semipublieke salarisplafond nog vaak wordt genoemd. Officieel gaat het om de WNT-norm, naar de Wet normering topinkomens.


Fresco accepteerde een lager salaris dan haar voorganger in de wetenschap dat ze op termijn nog eens ruim een kwart van haar salaris moet inleveren. Per 1 januari 2015 wordt een ministerssalaris het nieuwe maximum, zo heeft het kabinet onlangs besloten. Dat betekent dat Fresco haar huidige salaris vier jaar mag houden, en daarna in drie jaar moet afbouwen naar 169.425 euro. Een flinke verlaging, nog maar twee jaar nadat het plafond werd ingesteld, waarbij het kabinet ook nog aantekent het zeer op prijs te stellen als bestuurders zelf al eerder vrijwillig gaan inleveren, in plaats van daarmee zeven jaar te wachten.


Is het hele hoger onderwijs zo bescheiden? Niet helemaal, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant in 119 jaarverslagen over 2013 van instellingen en bedrijven die met semipubliek geld werken. Bij de hogescholen zitten alle bestuurders wel onder de 'balkenendenorm', maar voor het hbo is een ander maximum vastgelegd: 198.279 euro. Daar zitten onder meer Avans, Windesheim en de Hogeschool Utrecht ruim boven. De bestuursvoorzitters moeten dus gaan inleveren. Puinruimer Doekle Terpstra van het in opspraak geraakte Inholland zit met 195 mille al wel onder de norm. Het kan nog bescheidener. Jan Houben leidde de iPabo in Amsterdam en Alkmaar vorig jaar voor 130.123 euro.

woningcorporaties

Zulke, relatief gesproken, bescheiden salarissen zijn niet te vinden bij de woningcorporaties, althans niet bij de grote in deze sector die onder vuur ligt wegens wanbeleid en megalomanie; de hoorzittingen van de enquêtecommissie zijn net afgerond. Nico Nieman van Eigen Haard verdiende vorig jaar 327 duizend euro, goed voor een toptienpositie in de (semi)publieke sector, zijn collega Ber Bosveld van Ymere 314 duizend euro. Beiden moeten flink inleveren, want dat is bijna het dubbele van het ministerssalaris dat straks de nieuwe norm wordt. Voor woningcorporaties geldt een aanvullende maatregel: voor de grote geldt de WNT-norm, bij kleinere corporaties ligt het salarisplafond lager. Nu verdienen directeuren van een kleine corporatie in de provincie soms meer dan een minister.


Branchevereniging Aedes staat volledig achter het salarisplafond van het kabinet, dus gaat ook Maria Molenaar van de Stichting Woonstad Rotterdam in de toekomst aanzienlijk minder verdienen dan de 242.101 euro van vorig jaar. Positieve noot: bij het roemruchte Vestia verdiende bestuursvoorzitter Arjan Schakenbos vorig jaar 123.886 euro, inclusief een pensioenbijdrage van 23 mille. Zijn voorganger Erik Staal zat op meer dan een half miljoen euro, voor hij ten val kwam. Het salaris bij Vestia is het laagste van alle door de Volkskrant onderzochte (semi)publieke instellingen. Daar zijn de bakens dus verzet.

zorg

Moet er in de top van de corporaties de komende jaren nog flink worden ingeleverd om aan de norm te voldoen, in de zorg is het nog erger: bij 20 van de 25 door de Volkskrant onderzochte zorginstellingen ligt het inkomen van de bestuurders nu nog (veel) te hoog. Zo verdienden de bestuursvoorzitters van Medisch Centrum Haaglanden en het Erasmus Medisch Centrum vorig jaar meer dan 3 ton. Met 286 duizend euro zat Marjanne Sint van de Isala Klinieken in Zwolle daaronder, maar zelfs met dat bedrag zit zij meer dan 50 mille boven de huidige norm, en meer dan 1 ton boven de toekomstige.


De academische ziekenhuizen hebben bezwaar aangetekend bij de verantwoordelijk minister, Ronald Plasterk. De voorzitter van de raad van toezicht van het AMC in Amsterdam, Alexander Rinnooy Kan, schreef begin dit jaar namens zijn collega's een brief aan Plasterk. Rinnooy Kan wijst de PvdA-bewindsman op de bezwaren van het salarisplafond. Academische ziekenhuizen zijn complexe organisaties met vele duizenden werknemers en honderden miljoenen omzet. Ze hebben te maken met hetzelfde premiegeld als de zorgverzekeraars, maar die mogen een lichter WNT-regime aanhouden: hun topbestuurders mogen 3 ton verdienen. Bij de acht academische ziekenhuizen is dat straks dus het ministerssalaris van 169 duizend euro. De ziekenhuizen willen graag medische specialisten als bestuurder, maar die moeten dan zoveel inleveren dat ze hoogstwaarschijnlijk afzien van een overstap, waarschuwt Rinnooy Kan.


De brief heeft Plasterk niet kunnen vermurwen, dus de ziekenhuizen moeten nu hopen op de Tweede en Eerste Kamer, die het kabinetsvoorstel nog moeten goedkeuren. Wijzen ook die de bezwaren van de hand, dan verdient Wouter Bos als bestuursvoorzitter van het VUmc straks net als vroeger weer een ministerssalaris; in de tussentijd was het bij KPMG veel meer.


Ook diverse bestuurders van instellingen voor thuiszorg, gehandicapten en geestelijke gezondheidszorg verdienen nu nog ruim boven de balkenendenorm. Bij Cordaan (thuiszorg), Arkin (ggz) en 's Heeren Loo (verstandelijk gehandicapten) lagen de salarissen vorig jaar op bijna 3 ton.

toezichthouders

Acht van de tien bestuurders in de toptien van het Volkskrant-onderzoek werken bij De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten, met DNB-president Klaas Knot (422.573 euro) als best verdienende in de semipublieke sector. De beloningen bij de financiële toezichthouders zijn zo hoog, omdat ze actief zijn in de financiële wereld, waar de banken en verzekeraars heel hoge salarissen en bonussen betalen.


Aan die uitzonderingspositie van DNB en AFM lijkt een einde te komen. Minister Dijsselbloem (Financiën), die over de financiële toezichthouders gaat, maakte eind vorige week in een brief aan de Tweede Kamer duidelijk dat hij geen reden ziet waarom deze bestuurders niet onder de WNT-norm zouden moeten vallen. Die biedt voldoende ruimte voor het aantrekken van geschikte bestuurders, schrijft de minister. Bij de AFM verdient de nieuwe bestuursvoorzitter Merel van Vroonhoven al de WNT-norm.


Uitzonderingen zijn mogelijk, overigens pas nadat ze in de ministerraad zijn besproken. Wordt voor Klaas Knot niet zo'n uitzondering gemaakt, dan moet de bankpresident bij zijn eventuele herbenoeming in 2018 zijn beloning in stappen afbouwen naar uiteindelijk 169 duizend euro (of het dan geldende bedrag) in 2022. Zijn collega's in Europa verdienen nu tussen de 2,5 en 5,5 ton.


In het jaarverslag van DNB uit president-commissaris Alexander Rinnooy Kan zijn zorgen over 'het niveau van de (toekomstige) bezoldiging in relatie tot de vereiste kwaliteit van medewerkers en de onafhankelijkheid van DNB'. Ook die waarschuwing aan een PvdA-minister lijkt vooralsnog geen effect te hebben gehad.

staatsbedrijven

Omdat de overheid er toch zelf de baas is en dus meebeslist over de beloning en omdat ze tussen publiek en commercieel in zitten, vallen staatsbedrijven niet onder de WNT. De beloningen zijn ernaar. Schiphol-baas Jos Nijhuis verdiende vorig jaar bijna 9 ton, mede dankzij een bonus van 3,5 ton. Bij de Bank Nederlandse Gemeenten kreeg Carel van Eykelenburg met dank aan een ton bonus ruim 7 ton mee. Bij Tennet, het Havenbedrijf Rotterdam en de NS krijgt de topman ongeveer een half miljoen euro.


Sinds 2008 heeft het ministerie van Financiën per bedrijf een nieuw beloningsbeleid vastgesteld. Bij een nieuwe benoeming geldt deze nieuwe norm. Zo verdient NS-baas Timo Huges eenderde minder dan zijn voorganger Bert Meerstadt. Op die manier is de beloning bij staatsbedrijven sinds het begin van de crisis al met gemiddeld een kwart gedaald, stelt Financiën. Onvoldoende, wat de SP in Amsterdam betreft. De partij heeft vragen gesteld over de beloning bij Schiphol, waarvan ook Amsterdam aandeelhouder is.


Merkwaardig puntje nog bij de NS: Timo Huges krijgt 1.310 euro bruto per maand extra, omdat hij als baas van de spoorwegen afziet van een auto van de zaak.

tv-presentatoren

Het was de bedoeling dat per 1 januari niet alleen de bestuurders in de (semi)publieke sector hun inkomen moesten gaan matigen, maar alle werknemers: dus ook bijvoorbeeld medisch specialisten en tv-presentatoren. Maar omdat de operatie om (semi)publieke bestuurders niet meer te laten verdienen dan een minister al ingewikkeld genoeg was, heeft het kabinet dat derde deel van het financiële beschavingsoffensief uitgesteld tot 2017. Daarom hoeft 'presentator 5 VARA' (Matthijs van Nieuwkerk) zijn inkomen van 502.968 euro op z'n vroegst pas in 2021 af te gaan bouwen, als het al zover komt.


Verantwoording: de gegevens voor de beloningen volgens de WNT-norm (brutoloon, pensioen, belastbare onkosten) zijn gebaseerd op de opgaves in de jaarverslagen. De fiscale bijtelling van de auto zit, als daar sprake van is, in het brutoloon. Bij de zorgverzekeraars zit, conform de WNT, het pensioen niet in de vermelde beloning. Het inkomen van de onderzochte bestuurders kan hoger liggen, door extra's die voor de WNT niet meetellen. Het onderzoek is uitgevoerd door Marlies de Brouwer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden