Bert Wagendorp: 'Prachtige instelling, het Witte de With Center - gewoon zo houden, die naam'

Beeld de Volkskrant

Het Witte de With Center for Contemporary Art in de Witte de Withstraat in Rotterdam zal vanaf 1 januari aanstaande anders gaan heten. Hoe is nog niet bekend, maar in elk geval moet het een naam worden die mensen niet 'kwetst en buitensluit'. Dat is volgens directeur Defne Ayas wel het geval met de naam Witte de With (1599-1658), zeeheld, zeerover, vlootvoogd, kolonisator - maar net hoe je er tegenaan kijkt.

Bij de opening van het centrum in 1990 stoorde niemand zich aan de naam, vooral omdat ze destijds in Rotterdam bij Witte de With niet meteen dachten aan de zeekapitein die alweer bijna 350 jaar in de Laurenskerk rustte, maar aan de gezellige straat.

Maar opeens werd alles anders. Dat gebeurde toen Wendelien van Oldenborgh dit voorjaar in het centrum haar project Cinema Olanda, Platform presenteerde. Ze wilde 'onderbelichte delen van de recente post-koloniale geschiedenis blootleggen', het 'actief vergeten' van het koloniale verleden aan de orde stellen en bijdragen aan een 'nieuw nationaal zelfbeeld'.

Dat project is tevens de Nederlandse inzending op de Biënnale van Venetië, zodat de hele wereld getuige kan zijn van onze mars naar een nieuw nationaal zelfbeeld. Toen mijn vriendin en ik er onlangs waren, was het Rietveldpaviljoen in de Giardini helaas leeg. Er zat alleen een Japanner voor ons, die de film na ongeveer twee minuten voor gezien hield. Wij trokken het trouwens ook niet. Ik wil helemaal het koloniale verleden niet vergeten, maar de hobbyfilmpjes van Van Oldenborgh wel - wat overigens heel gemakkelijk is.

Hoe dan ook, Cinema Olanda was wel de aanleiding voor de naamkwestie van het Witte de With Center, dus Van Oldenborgh was niet helemaal voor niets aan het filmen geslagen. De 'cultuurcriticus' Egbert Alejandro Martina legde de vraag op tafel: hoe kon een wit instituut een kritisch programma maken onder de naam van een kolonisator?

Daar hadden ze bij het Witte de With niet zo gauw een antwoord op. 'De naam van een straat', hadden ze kunnen zeggen, maar daarmee had Martina geen genoegen genomen. De beer was los. Dat de buitenmuur van het centrum wit is en dat Witte de With nou uitgerekend Witte de With moest heten (zijn bijnaam luidde ook nog eens 'dubbelwit') hielp vermoedelijk ook niet. De 'visual artist' Kaersenhout begon meteen de muren van het Witte de With Center zwart te verven.

Overigens is een naamswijziging allang niet meer genoeg om de critici tevreden te stellen. De laatste zin van een open brief die in juni werd gepubliceerd luidt: 'Hoe zal dit instituut zichzelf ongedaan maken?' Jezelf ongedaan maken, het is me nogal een vraag - arrogant, als je het mij vraagt, naargeestig, op het onbeschofte af.

Witte de With is niet alleen verdacht vanwege de naam, maar ook omdat het een wit instituut is dat volgens de verzamelde verontwaardigden alleen al door de naamkeuze heeft laten zien het wrede verleden te willen wegpoetsen. Als mensen eenmaal spoken zien, worden die doorgaans alsmaar groter.

Bij Witte de With zijn ze best bereid tot introspectie. Donderdag opende Witte de With: What's in a name? 'Het project (...) fungeert als documentatie en kritische analyse van het koloniale verleden waar de naam Witte de With onlosmakelijk aan verbonden is. Deze instelling heeft die naam lang zonder enig bezwaar gehanteerd, wat symptomatisch is voor een bredere, nationale kwestie van het ontkennen en opschonen van de koloniale geschiedenis. Wij zetten hiermee een eerste stap in de richting van bewustwording en erkenning.'

Een behoorlijk nederige en schuldbewuste tegemoetkoming, Witte de With had best wat meer ballen mogen tonen. Het zal ook niet helpen. Want het is wat anders dan jezelf ongedaan maken.

'Witte de With was gewoon een klootzak', zei een Rotterdammer bij Powned. 'Maar er zijn zoveel straten vernoemd naar klootzakken.' Zo is het maar net en zo blijven de klootzakken voor straf in herinnering.

Prachtige instelling, het Witte de With Center - gewoon zo houden, die naam.

Vanuit de Laurenskerk klinkt in stille Rotterdamse nachten de holle lach van de zeeschuimer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden