Column

Bert Brussen bespreekt: 'Red ons Herman Koch! Schrijf nog eenmaal een satirisch meesterwerk'

Herman Kochs satirisch meesterwerk Red Ons Maria Montanelli zou verplichte leeskost moeten zijn op alle scholen, vindt Bert Brussen. Speciaal voor 'die kinderen die op hun 15de al van 'debat' hielden, vrijwillig een spencer droegen en alles wat riekte naar humor graag nuanceerden tot het niveau uitgedroogde drol'.

Herman Koch in zijn woning in Amsterdam. Beeld ANP

Schrijver en Jiskefetter Herman Koch rust heden ten dage terecht op zijn lauweren. Na het publiceren van de plot-driven bestsellers Het Diner en Huis met Zwembad vertoeft de financieel binnengelopen schrijver ongetwijfeld in een huis met zwembad om het voor de rest van zijn leven rustig te dineren. Nogmaals: terecht. Wie zoveel heeft bijgedragen aan de Nederlandse cultuur en voor complete generaties satire en absurdisme een gezicht heeft gegeven zou voor eeuwig in het paradijs moeten kunnen vertoeven. Al is het nog altijd een heel gemis. Geen Jiskefet meer en, al sinds lange tijd, ook geen wekelijke Koch-satire meer in de Volkskrant. Jammer!

Summum van satire
Goed, genoeg veren in de aars van Koch. Het punt dat ik wil maken is niet dat hij een briljant schrijver of satiricus is. Dat spreekt voor zich. Het punt dat ik wil maken is dat het grote publiek hem tegenwoordig vooral kent als bestsellerauteur van eerdergenoemde plot-driven romans. En dat is jammer. Want Kochs eerste roman Red Ons Maria Montanelli (hij debuteerde eerder met een verhalenbundel) is geen plot-driven thriller, en al helemaal geen vuistdikke pageturner, maar een slechts 73 pagina's dikke novelle die verplicht op de leeslijst van elke scholier zou moeten staan. Red Ons Maria Montanelli is het summum van satire.

Het satirische meesterschap van Koch wordt op slag duidelijk na het lezen van de eerste alinea:

'Het verhaal dat ik wil vertellen gaat over de zwakbegaafde jongen. Hij heette Jan Wildschut, wat precies de goede naam is voor iemand van wie het hoofd niet helemaal in orde is. [...] Dat je zin had om er eens flink op te timmeren, mm net zo lang met je vuisten op stompzinnige gezicht te beuken totdat het zou gaan krijsen en grienen.'

Kanonnen
Bam! Geen omtrekkende bewegingen, geen waarschuwing, direct schieten met kanonnen met lopen zo groot als planeten. Alles moet kapot, en zal dat ook gaan.

Neem bijvoorbeeld de beschrijving van de buurt waarin de hoofdpersoon opgroeit:

'Van die opgefokte menopauzekoppen waar je werkelijk schele hoofdpijn van krijgt als je dat te lang aan moet zien hoe ze in hun dure bontjassen hun eigen weerzinwekkende spiegelbeeld in de etalageruiten lopen te bewonderen, of van die te dikke of juist veel te dunne mannen die daar in hun maatpakken ook een beetje gezellig lopen te winkelen of ze niks beters te doen hebben.

[...]

Verder zijn er zo ongeveer honderdvijftig banketbakkers en delicatessenwinkels. Die laatste zijn het ergst, daar kun je je geen voorstelling van maken als je niet een keer zelf hebt gezien wat daar achter de toonbank staat. Van hun onderbroek tot uit hun stroperige tuitmondjes stinken ze naar de buitenlandse kaassoorten en de fijne vleeswaren. [...]

De hele volgende oorlog mag wat mij betreft in onze buurt worden uitgevochten. Soms, als ze op maandag het luchtalarm laten loeien, om te oefenen, dan stel ik me voor dat er plotseling een Spitfire naar beneden komt duiken om die hele duffe en verwende kankerbuurt eens goed onder vuur te nemen, dat ze in paniek alle kanten op spurten, want een beetje gewone drukte en een beetje leven, dat is nou precies waar het aan ontbreekt.'

Gepijnigde ziel
Koch orkestreert in Red Ons... een prettig en hilarisch concert van ultrageweld en cynisme. Een concert dat zo grotesk en ongeloofwaardig aandoet dat het niets anders dan verrukkelijk kan zijn. Intense kilte om je aan te warmen.

Wat Koch in Red Ons doet met zijn verleden, een voor velen onwaarschijnlijk herkenbaar verleden, is als het dagboek van Eric Cartman. Quentin Tarantino avant la lettre. Wie zo kan afrekenen met zijn verleden, heeft nooit meer een psychoanalyticus nodig. Red Ons...is de ultieme catharsis van een gepijnigde ziel.

Nu bestaan er mensen die hun schooltijd als 'leuk' hebben ervaren. Dat waren destijds de aller-aller-aller-aller-aller-aller-ergste soort mensen. School is niet leuk. School is dat wat het midden houdt tussen strafkamp en een pseudodemocratie voor de vorm. De mensen die hun schooltijd 'leuk' vonden waren ook de mensen die in verschrikkelijke organisaties als 'leerlingenraad' zaten, klassenavonden organiseerden en (oh gruwel!) '24 uur niet eten voor Ethiopie'-acties. Op latere leeftijd werden ze vrijwel zonder uitzondering lid van D66. Kinderen die op hun 15e al van 'debat' hielden, vrijwillig een spencer droegen en alles wat riekte naar humor graag nuanceerden tot het niveau uitgedroogde drol.

Grachtengordelaars
Speciaal voor die mensen is, wat mij betreft, Red Ons... geschreven. Zelf zou ik willen voorstellen dat al die mensen met terugwerkende kracht in een gymzaaltje van het plaatselijke Montessori Montanelli-college worden vastgeketend aan de klimrekken en lijdzaam moeten aanhoren hoe iemand op het volume van Prem Radhakishun Red Ons... integraal aan ze voorleest, zoals Andy Kaufman The Great Gatsby integraal aan het getergde publiek voorlas.

Oh! De geneugten van de satire! Red ons Herman Koch! Schrijf nog eenmaal een satirisch meesterwerk en verpulver onze demonen, verzeng nog eenmaal de wannabe-acteurs, artistieken (citaat: - 'Het geldt trouwens voor iedereen met van die artistieke ouders, dat het gewoon niet te doen is om voortdurend die hete adem van het ontzettend creatief moeten zijn in je nek te voelen hijgen'- ), betrokken docenten, gymleraren en interessant doenerige grachtengordelaars in je uit sardonisch genoegen gesmede louterende literaire hellevuur.

En zo niet, dan moet Red Ons... het nieuwe Rode Boekje voor alle scholieren worden. Opdat de kunst van satire nooit verloren gaat.

Bert Brussen is hoofdredacteur van DeJaap.nl. Zie ook http://www.bbwerkt.com.

Wilt u uw opening, toko, feestje, boek, film, minicruise, tentoonstelling, theatervoorstelling, geheel verzorgde vijfsterrenvakantie van drie weken naar de Maldiven of kledinglijn ook laten recenseren door Bert Brussen? Mail dan volkskrantbertbrussen@gmail.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden