Column

Bert Brussen bespreekt: 'eindelijk een debuut zonder egomane hipsterstudenten'

Terwijl literair Nederland wordt geteisterd door jonge debutanten, afkomstig uit de Amsterdamse blanke Happy Chaos grachtengordelgymnasiumscene, deed Willem Bosch met zijn Op Zwart iets geheel nieuws. 'Hij schreef een verhaal. Met een clou', schrijft columnist Bert Brussen.

Beeld ANP

Eens is de zoveel tijd debuteert een jonge auteur die met kop en schouders boven alle anderen uitsteekt. Een roman waardoor de lezer vanaf de allereerste alinea al aanvoelt dat het gaat om een schrijver die wars is van traditie en gezapig conformisme. Willem Bosch (26) is zo'n debutant, blijkt na lezing van zijn eerstgeborene Op Zwart (uitgeverij Lebowski).

Terwijl literair Nederland werd (en wordt) geteisterd door jonge debutanten, bij voorkeur afkomstig uit de Amsterdamse blanke Happy Chaos grachtengordelgymnasiumscene, die zonder al te veel talent hun pathetische eenheidsworst produceren met kennelijk als belangrijkste doel een optreden op Jonge Schrijversavonden of het te gast mogen zijn op een van de vele literaire zelffeliciteeravonden in de Rode Hoed, Spui 25 of Hotel V, deed Bosch met zijn Op Zwart iets geheel nieuws. Hij schreef een verhaal. Met een clou. Zonder ook maar een spatje autobiografie, en zonder ook maar één keer in pretentieuze egomane neo-Bukowskiaanse snobistische literatureluur met zelfbenoemde elitaire boodschap te vervallen die zo kenmerkend is voor debuten van jonge schrijvers in de afgelopen tien jaar.

Geen gemekker
In Op Zwart geen semi-gevoelig gemekker over een hipsterstudent die de grote stad ontdekt, veel drank en drugs probeert, op zoek gaat naar de grote liefde en uiteindelijk goed terechtkomt omdat pappie en mammie op het laatste moment met voldoende wisselgeld bijspringen zoals pappie en mammie altijd hebben gedaan in het nog bleue leven van de auteur.

Geen semi-autobiografisch geronk van een snotneus die pas via een excursie op de BKB-academy achter het bestaan van Vogelaar-krachtwijken komt maar wel haar boek volstouwt met betrokken verschilligheid over de multiculturele samenleving.

Neen, Op Zwart is een sciencefiction in de beste traditie van...Willem Bosch. Bosch ontleent zijn schrijfstijl namelijk aan zijn werk, het schrijven van scenario's. Dat werken doet hij niet onverdienstelijk (hij schreef onder andere de langlopende serie Feuten) dus het schrijven van een verhaal over planeet aarde die ophoudt met draaien waardoor het aan de ene kant van de wereld altijd nacht is en aan de andere kant van de wereld altijd dag ging in één moeite door.

Sterker nog: Op Zwart is een scenario. Het kan zo worden verwerkt tot script en worden verfilmd. Geen wonder dat producenten zich al bij de uitgever hadden gemeld voor de filmrechten nog voor het boek goed en wel in de winkel lag. Als een talentvol scenarioschrijver een boek schrijft ben je als producent wel gek geen filmrechten van het boek te kopen.

Op Zwart is onderhoudend. Niet spannend, daarvoor ontbreekt het teveel aan diepgang en gelaagdheid. Je kunt op een derde van het boek wel zo'n beetje uittekenen wat er gaat gebeuren. En door de puntige scenariostijl, een sobere, klinische maar daardoor prettig heldere stijl is er geen ruimte voor karakteruitwerking of sfeerbeschrijving die de lezer naar het puntje van zijn gedachten trekt. Maar het leest wel als een trein. Beter gezegd: Op Zwart is zo'n pageturner die je altijd bij je wenst te hebben in vliegtuig, trein of tienjarig huwelijk.

Grappen
Maar écht leuk in Op Zwart is de barrage aan verhulde grappen, inside jokes, cynische opmerkingen, gitzwarte klinkslagen en relativerende verwijzingen. Vooral verwijzingen naar de Tweede Wereldoorlog, kennelijk een hobby van de auteur, zijn talrijk. Het is zelfs de vraag of Op Zwart niet een vreemde allegorie van de bange meidagen van 1940 is.

Het boek is ook een langgerekte zucht over het standaard falen van alles wat met openbaar bestuur in Nederland te maken heeft. Het citaat 'zet tien Nederlanders op een onbewoond eiland en na drie maanden hebben ze een gemeenteraad', zou zomaar een goede ondertitel kunnen zijn. De cynische kritiek op Neerlands openbaar bestuur maakt van Op Zwart wat dat betreft een polemische kritiek op Jan Terlouws Koning van Katoren. Of misschien niet, want Op Zwart is teveel een gewiekst verhaal om meer te kunnen zijn.

Vederlicht
Dat is tegelijk het grote tekort van Op Zwart. Het is zo vederlicht dat het ondraaglijk wordt. In een recent interview in Het Parool stelde de auteur dat Op Zwart eigenlijk over de dood van zijn moeder gaat, die nog niet zo heel lang geleden om het leven kwam bij een auto-ongeluk. Voor hem stond de wereld toen stil, zoals de wereld in Op Zwart voorgoed stil staat. Maar voor de verwerking van het existentiële verdriet dat daar bij hoort lijkt in Op Zwart nergens plaats te zijn. Het is een sympathieke gedachte dat de plotselinge dood van een moeder aanzet is tot een goed geschreven verhalende roman, maar meer ook niet. Een leuk weetje in een verder onderhoudend maar zielloos verhaal.

Bosch' debuut wordt er niet slechter door. Zolang de lezer maar beseft dat Op Zwart dat is: een onderhoudend verhaal. En zoals gezegd, in een boekenmarkt die overstelpt wordt door protserige en eerzuchtige debutanten die vooral op zoek lijken naar een podium binnen hun eigen peergroup om het door een tekort aan intellectuele bagage en jeugdervaringen beperkte ego te boosten, is Op Zwart als pretentieloos boek een hele verademing.

Een aanrader, zeker als u zelf met de gedachte speelt te debuteren. Wat dat betreft kan Op Zwart worden samengevat in de volgende zin: 'Jong debuteren, zo kan het ook!'

Bert Brussen is columnist voor Volkskrant.nl en hoofdredacteur van DeJaap.nl. Zie ook Bbwerkt.com.

Wilt u uw opening, toko, feestje, boek, film, minicruise, tentoonstelling, theatervoorstelling, geheel verzorgde vijfsterrenvakantie van drie weken naar de Maldiven of kledinglijn ook laten recenseren door Bert Brussen voor Volkskrant.nl? Mail dan volkskrantbertbrussen@gmail.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden