Beroofd van gezin en piano, maar vol herinneringen aan Yarmouk

Aeham Ahmad (27) staat bekend als 'de pianoman van Yarmouk'. Met zijn muziek probeerde hij een vrolijke noot te laten klinken in dat Palestijnse vluchtelingenkamp nabij Damascus. Toen IS zijn piano in brand stak (want heidens), vluchtte hij. Naar Europa. Hoe vergaat het hem?

Ahmad speelt op straat in het Palestijnse vluchtelingenkamp Yarmouk. Foto is gemaakt op 26 juni 2014. Beeld AFP

In Yarmouk was doorgaans weinig ruimte voor plezier. In het kamp stierven mensen van de honger, Syrische regeringsvliegtuigen bombardeerden het kamp en radicale strijdgroepen vielen het binnen. Huizen lagen in puin, winkels waren gesloten.

Tegen dit decor reed Aeham Ahmad zijn piano de straat op. Hij verzamelde een schare kinderen om zich heen en begon te zingen over het leven in het kamp. De filmpjes op YouTube gingen de hele wereld over. Nooit zou hij het kamp verlaten, zei Ahmad in interviews. Yarmouk was zijn thuis, hier zou hij sterven. Maar in april - op zijn verjaardag nota bene - sloeg het noodlot toe. Strijders van terreurgroep Islamitische Staat, die het kamp hadden veroverd, staken zijn piano in brand. Muziek was immers heidens in de ogen van de extremisten.

De gebeurtenis zette Ahmads leven op z'n kop, zegt de pianoman nu in een interview via Skype. 'Mijn piano betekende alles voor me. Door de muziek kon ik mijn gevoelens uiten. Ik heb me geen dag gelukkig gevoeld in Yarmouk, maar door muziek te maken was het leven dragelijker. Toen ik mijn piano kwijt was, besloot ik dat het tijd was om te gaan.'

Een van de video's vanuit Yarmouk, met Ahmad achter de piano en kinderen die hem zingend begeleiden. Tekst loopt door onder de video.

Verhongeringskamp

Yarmouk werd in 1957 opgericht om Palestijnen onderdak te verlenen die de oorlog tussen Israël en de Palestijnse gebieden in 1948-49 waren ontvlucht. Het kamp groeide uit tot een levendige wijk met zo'n 150 duizend inwoners. Nadat er in 2012 gevechten uitbraken tussen het Vrije Syrische Leger, het regeringsleger en later ook Palestijnse fracties, het aan Al Qaida gelieerde al-Nusra en terreurgroep IS, ontvluchtten een groot deel van de inwoners het kamp. Volgens schattingen wonen er nu nog maar tussen de vier- en tienduizend Palestijnen. Zij leven in erbarmelijke omstandigheden, afgesloten van humanitaire hulp. Sinds 2013 zijn er volgens hulporganisaties ongeveer 200 hongerdoden te betreuren in Yarmouk.

Ahmad rolt zijn piano de straat op in Yarmouk. Beeld AFP

Zwerftocht door Europa

Ahmad verliet het kamp op 2 augustus, samen met zijn vrouw en twee jonge kinderen. Toen ze de Syrische stad Homs bereikten, hadden ze al bijna 5.000 euro uitgegeven. 'Als Palestijn heb ik niet de Syrische nationaliteit', verklaart Ahmad. 'Smokkelaars vragen daarom meer geld.'

In Homs werd duidelijk dat het gezin de reis voor drie personen nooit zou kunnen betalen. Ahmad nam daarom een pijnlijk besluit: hij stuurde zijn vrouw en kinderen terug naar de Syrische hoofdstad Damascus, naar een buitenwijk waar het relatief veilig is. Hij ging alleen verder. Wat volgde was een uitputtende en gevaarlijke reis door Turkije, Griekenland, Macedonië, Servië, Kroatië, Hongarije, Oostenrijk en uiteindelijk Duitsland. Hij documenteerde de reis, die bijna twee maanden duurde, uitgebreid op Facebook.

'Ik wilde mensen laten zien wat voor ontberingen een vluchteling moet doorstaan. Ik heb meegemaakt hoe mensen elkaar beroven en verraden, hoe mensen in de buitenlucht slapen en als ratten worden behandeld door grenswachten.'

In de Turkse kustplaats Izmir ging het bijna mis. Ahmad had ruim 1.000 euro betaald - geld dat hij had geleend van vrienden - om de oversteek naar het Griekse eiland Lesbos te maken, maar na vijftig meter begaf de motor van het rubberbootje het.

'Het was 5 uur 's ochtends en we zagen geen hand voor ogen. We zaten met zestig man in het bootje, terwijl er plek was voor 45. Ik ben een goede zwemmer, dus ik ben uit het bootje gesprongen en met een waslijn naar de kant gezwommen. Daar heb ik het bootje naar het vasteland gehaald.'

De smokkelaar beloofde dezelfde reis de volgende dag nog een keer te maken. 'We hebben uren gewacht, zonder eten en drinken. Er waren kinderen bij en een zwangere vrouw.' De tweede poging lukte wel.

De BBC maakte een documentaire over Ahmad's reis door Europa. Tekst loopt door onder de video.

Fotospecial

Bekijk hier de fotospecial van de zwerftocht die Ahmad aflegde door Europa, met beelden die hij zelf maakte.

Ahmad tijdens zijn optreden in München. Beeld epa

Gezin laten overkomen

Zoals zo veel vluchtelingen had Ahmad geen duidelijke eindbestemming voor ogen. Duitsland leek hem het meest stabiele land in de regio, maar het verkrijgen van papieren bleek lastiger dan gedacht. Hij reisde van München naar Stuttgart en van daaruit naar Dortmund en weer terug naar München. In al die steden kreeg hij te horen dat hij moest wachten. Frustrerend, vindt hij, want hij wil zo snel mogelijk een toekomst opbouwen. 'Allereerst wil ik dat mijn gezin overkomt, maar het ziet ernaar uit dat dat zeker nog een jaar gaat duren. Ik lach wel, maar het vreet aan me dat ze niet bij me zijn.'

Zijn hart, zo laat hij meerdere keren blijken, ligt nog altijd in Yarmouk. Zijn ouders - 'de belangrijkste mensen in mijn leven' - wonen er nog, net als zijn beste vriend en de kinderen uit zijn muziekgroep. Hij maakt zich zorgen. Nu de winter voor de deur staat, zal het leven in het kamp nog zwaarder zijn.

'Yarmouk is bijna helemaal omsingeld door strijdgroepen waardoor er nauwelijks hulpgoederen binnenkomen. Er is zelden stroom, het water is afgesloten en er is nauwelijks hout om vuur mee te maken.'

Ahmad heeft dagelijks contact met inwoners in Yarmouk. Dat geeft hem inspiratie voor het schrijven van nieuwe muziek. In München verblijft hij tijdelijk bij een bevriende muzikant die een keyboard in huis heeft staan. Hij speelt er uren per dag op. Ook tijdens het interview kruipt hij achter het instrument. Hij sluit zijn ogen, slaat zelfverzekerd wat tonen aan en begint met zuivere stem te zingen. Over het lijden van de inwoners van Yarmouk, over zijn thuisland Palestina en over die nutteloze oorlog, die al 4,5 jaar duurt.

Inmiddels heeft de pianist, die drie jaar aan het conservatorium in Damascus studeerde en nog eens vier jaar in Homs, enige roem vergaard in München. Half oktober trad hij in het centrum op voor 24 duizend toeschouwers. Het concert was bedoeld om de duizenden vluchtelingen die wekelijks in de stad arriveren te verwelkomen. 'Het voelde goed om voor zo'n groot publiek te kunnen zingen over Yarmouk', zegt Ahmad. 'Door middel van muziek hoop ik verandering teweeg te brengen. De politiek noch het leger kan op tegen de kracht van muziek.'

Ahmad tijdens het 'Danke-Konzert' in München.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.