Beroering over ontsnapte tbs'ers heeft irrationele kanten

De recidive onder tbs'ers ligt aanmerkelijk lager dan onder 'gewone' criminelen. Toch zijn politiek en pers in alle staten sinds een ontsnapte tbs'er in juni een moord pleegde....

'De kans dat een kind iets wordt aangedaan door een ontsnapte tbs'er, is eindeloos kleiner dan de kans dat dat kind iets wordt aangedaan door de eigen vader of oom', zegt Martien Philipse, onderzoeksmedewerker bij de tbs-instelling Pompekliniek. Maar de onvluchte tbs'er komt met naam en toenaam op tv en in de krant, nog voordat hij ook maar iets heeft gedaan; terwijl zelfs minister Donner erkent dat dit 'opjagen' tot agressief gedrag kan leiden.

Op 14 september begint in Amsterdam de rechtszaak tegen Wilhelm S., de ontsnapte tbs'er die in juni een moord pleegde. 'Een van de vele factoren die bij dit drama een rol hebben gespeeld, is dat mijn cliënt zich ontzettend opgejaagd voelde', zegt mr J. Knoester, raadsman van S. 'Daardoor voelde hij zich agressief worden.' Knoester beklemtoont: 'Een van de vele f actoren.'

Verdedigers van het Nederlandse tbs-systeem raken niet uitgepraat over de 'hypes' die vooral Kamerleden en journalisten telkens weer ontketenen als er een tbs'er is ontsnapt. Philipse: 'Dat beeld van de gestoorde, griezelige crimineel spreekt kennelijk aan. Of misschien ligt het aan onze pretentie: dat wij zeggen dat wij deze mensen kunnen veranderen, genezen.' Knoester: 'Vreselijk, die Kamerleden!'

De ergernis richt zich vooral op het feit dat, mede door toedoen van politici, 'onttrekkingen' door tbs-gestelden (vluchtgedrag) onmiddellijk in de openbaarheid komen. Juist die openbaarheid richt veel schade aan, zeggen verdedigers van het tbs-systeem. Zij wijzen op ervaringen in Engeland, een land dat juist twee maanden geleden besloot tot meer prudentie bij het verstrekken van gegevens van gestoorde criminelen.

In 1994 bepaalde het Department of Health dat telkens wanneer een ex-patiënt na behandeling een levensdelict beging, een onderzoek moest worden gepubliceerd over de (na-) zorg aan die dader. Media publiceerden diverse van die onderzoeken. 'Dat vergrootte alleen maar de angst bij het publiek', zegt Philipse.

Die vorm van openbaarheid leverde nog meer nadelen op: ten onrechte werd de indruk gewekt dat gestoorde criminelen sneller en vaker weer in de fout gaan dan criminelen zonder stoornis. Die beeldvorming had weer negatieve gevolgen voor gestoorde criminelen die nog in behandeling waren.

In juni van dit jaar werd besloten de circulaire van 1994 te vervangen door een aantal nieuwe bepalingen. De verplichting om een onderzoek in te stellen naar een levensdelict gepleegd door een expatiënt, geldt alleen nog maar als de behandeling zes maanden geleden of korter was afgerond. Ook worden strengere grenzen gesteld aan de vrijgave van gegevens van gestoorde delinquenten.

Philipse: 'In Engeland begrijpt men dat er een halt moet worden toegeroepen aan die angstbeelden rond gestoorde criminelen. Die nemen irrationele vormen aan.' De onderzoeksmedewerker van de Pompekliniek herhaalt nog maar eens: de recidive onder tbs-gestelden ligt aanmerkelijk lager dan onder 'gewone' criminelen. Volgens hem wijst wetenschappelijk onderzoek uit dat jaarlijks vijftigduizend maal verlof wordt verleend aan een tbs'er en dat het gemiddeld in zes gevallen tot een ernstig delict leidt.

De 'zaligverklaring' van openbaarheid is niet aan Philipse besteed, zo verduidelijkt hij. In de Verenigde Staten is Megan's Law van kracht, een wet die het toestaat bekend te maken waar ex-zedendelinquenten zich hebben gevestigd. Naming and shaming noemt Philipse de wet, die tot 'verwoestende inburgeringservaringen' leidt.

'Een pedofiel woont in een rustige buurt, niemand heeft last van hem, totdat zijn identiteit onthuld wordt. Uit onderzoek blijkt dat al die ex-zedendelinquenten worden afgedreven naar wijken waar het niemand ene moer interesseert wat je hebt gedaan. In zo'n ambiance van verpaupering is de kans op recidive juist veel groter!'

Advocaat Knoester van tbs'er Wilhelm S.: 'Ik wind me ontzettend op over al die aandacht voor tbs'ers. Als een niet-gestoorde moordenaar zijn straf heeft uitgezeten en nadien weer in de oude fout vervalt, hoor je niemand. Gestoorde mensen opjagen vergroot het gevaar. Donner zelf schrijft dat in zijn brief van 15 juni aan de Kamer.'

Onbegrijpelijk vindt Knoester het dat de advocaat van de nu ontsnapte Marciano E. in De Teleg raaf zijn eigen cliënt als 'levensgevaarlijk' omschrijft. 'Stel dat die cliënt dat werkelijk is: wat heeft het voor zin om mensen angst aan te jagen? En hoe gevaarlijk kan het effect zijn op die tbs'er zelf?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden