Bernlef

Bernlefs slotakkoord gaat over het wezen van zijn schrijverschap.

Bernlef: Onbewaakt ogenblik

Querido; 224 pagina's; € 18,95.


In de verhalenbundel Help me herinneren kondigde hij zijn laatste roman, Onbewaakt ogenblik, al aan. Bernlef, die op 29 oktober op zijn 75ste overleed, wist dat dit het slotakkoord zou zijn.


Verteller Henk Materman, op dezelfde dag geboren als Bernlef, wordt door zijn nieuwe uitgever (meer oog voor het omslag dan voor de tekst) om een autobiografie gevraagd. Henk probeert wat, maar er komen alleen flarden: de strenge pianojuf met haar corrigerende vinger, de sigarenbandjes van opa, de ontdekking van jazz ('Wat is dat, opa, improviseren?') en zijn driejarige succes op de atletiekbaan.


Toen al, met het streven naar een honderdmeterloop onder de elf seconden, lijkt Henks obsessie met het vatten van tijd en ruimte te zijn begonnen. Al tijdens de hardloopjaren is hij in aanraking gekomen met jazz - en die liefde beklijft. Hij leert improviseren met ritme, akkoorden en tonen. Fantasie wordt verkozen boven de bladmuziek van Bach. Een voorbereiding voor later, wanneer Henk bij uitgever Abe een manuscript inlevert dat zijn debuut moet zijn. Maar Abe weigert, het is te autobiografisch: 'Gebruik je fantasie.'


Henk vertrekt naar Bergen aan Zee, in de hoop dat het schrijven daar loskomt. Daar ontmoet hij Jacob Doorman, een teruggetrokken componist die door een beroerte aan muzikale alexie lijdt. Doorman heeft de verbindende melodieën opgegeven: hij wil 'het stollingsmoment van de tijd' bereiken. Verbeten blijft de componist één akkoord herhalen, het klinkt verschrikkelijk.


De jazzopenbaring in Henks jeugd, de les van Abe en zijn schrijfblokkade vallen samen. De herinnering komt niet tot leven door op de toetsen van vroeger te dreunen. Het is tijd voor fantasie en improvisatie. En dat terwijl de verkoopzuchtige uitgever goud ziet in de nog ongeschreven memoires en alvast deel twee bestelt. De schrijver protesteert: 'Ik ben geen melkkoe.' Een juist besluit, want zo bloeit er een roman vol reflectie op het schrijverschap: een persoonlijke en filosofische proeve om met woorden tegen de vergankelijkheid te strijden. En soms komt het vervlogene inderdaad bovendrijven.


Zijn opa vertelde hoe het licht van de sterren te zien blijft, lang nadat ze zijn opgelost. Dankzij het oeuvre ('een woord waar ik niet van houd, maar dat hier op zijn plaats is') dat Bernlef achterlaat, blijft het nog lang licht.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden