Bernie Sanders weet van geen wijken

Hij heeft een kleine kans om dinsdag Hillary Clinton te verslaan in Californië. Maar de eindzege zit er echt niet in. Wat beweegt Bernie Sanders? Wil hij de Democraten soms kapotmaken?

Onvermoeibaar en sneller dan zijn eigen handdruk voert Bernie Sanders campagne om de Democratische presidentskandidaat te worden. Beeld afp

Misschien is Bernie Sanders gewoon de beste politicus van allemaal. Zie hem daar zitten, vorige week tijdens de halve finale van het Amerikaanse basketbalkampioenschap, op de tribune tussen de fans van de Golden State Warriors in Oakland. De Warriors komen terug van een achterstand, zoals Sanders ook van een achterstand probeert terug te komen ('Ik houd van comebacks', zegt hij naderhand). Sindsdien heeft de oude senator bij zijn toespraken een petje op van de Warriors, de favoriete club van deze staat. Zo voer je campagne in Californië.

Het is een stunt, maar wel een die bij hem past - zelf gooit hij voor en na zijn verkiezingsbijeenkomsten ook wel-eens een paar ballen in de basket, in de gymzalen van de scholen waar hij optreedt. Het klopt allemaal precies, bij Sanders. Stel je Hillary Clinton met zo'n petje voor. Volkomen ongeloofwaardig.

Dinsdag is de laatste grote dag in de Amerikaanse voorverkiezingen, als de kiezers in zes staten naar de stembus gaan. Californië is de belangrijkste: de grootste staat van Amerika, een land op zichzelf, met Los Angeles en San Francisco, met zijn blanken en zwarten en latino's en Aziaten, met zijn hippies en Hollywood en Silicon Valley, een staat vol iconen van de Amerikaanse cultuur en economie.

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld afp
Beeld getty

Mikken op supergedelegeerden

Wie hier wint, zo aan het einde van de race, wint een van de grote symbolen van Amerika. En dus is het enorm spannend, bij de Democraten - ook al is de race getalsmatig eigenlijk helemaal niet spannend meer.

Sanders heeft een te grote achterstand om Clinton nog te kunnen inhalen. Hij heeft nu 1.501 gedelegeerden, de 'punten' die nodig zijn om de nominatie binnen te slepen, en Clinton heeft er 1.776. En aangezien ze in de Californische peilingen vrijwel gelijk opgaan en de gedelegeerden proportioneel worden verdeeld, zal het verschil ongeveer hetzelfde blijven.

Clinton heeft ook nog 547 supergedelegeerden, en Sanders maar 46. Dankzij hen zal Clinton dinsdag waarschijnlijk over de drempel van 2.383 worden geholpen, de meerderheid die noodzakelijk is voor de nominatie. Maar zonder die supergedelegeerden, de partijleden die zelf mogen kiezen op welke kandidaat ze stemmen, zal Clinton dat aantal nooit halen (zoals Barack Obama dat in 2008 ook niet zonder hen kon). En dus heeft Sanders dáárop zijn hoop gevestigd: hij denkt dat hij de supergedelegeerden nog van kant kan laten veranderen.

Zes lange weken

Hij riep dit weekend tijdens verkiezingsbijeenkomsten weer dat de Democratische conventie eind juli een 'betwiste conventie' wordt. Pas dan zullen de gedelegeerden stemmen, en pas dan zal de Democratische kandidaat bekend worden. 'We hebben nog zes lange weken', zei hij zaterdag tijdens een persconferentie in Los Angeles.

Winst in Californië, hoe klein ook, kan dan van grote betekenis zijn. Dat er nog steeds zoveel kiezers zijn die op hem stemmen, ondanks het feit dat hij nagenoeg verloren staat, geeft hem de morele rechtvaardiging om die strijd voort te zetten.

Sanders heeft twee argumenten waarmee hij de supergedelegeerden van Clinton wil losweken. Eén: het systeem van de voorverkiezingen is een 'dom' systeem. Twee: hij doet het in de peilingen een stuk beter tegen Trump dan Clinton.

Beeld reuters
Beeld afp

De enige die niet wordt gehaat

Er zijn inderdaad verschillende kanttekeningen, vraagtekens en uitroeptekens te plaatsen bij zwakke plekken en fouten in de voorverkiezingen. Maar Sanders doet alsof álles in zijn nadeel uitpakt, terwijl bijvoorbeeld de gang van zaken bij de zogeheten caucuses in zijn voordeel hebben gewerkt. Uiteindelijk is het verschil tussen Clinton en Sanders in stemmen (13 miljoen tegen 10 miljoen) te groot om, hoe je ze ook telt, de balans in Sanders' voordeel te laten uitslaan. Zelfs wanneer de supergedelegeerden net als gewone gedelegeerden proportioneel zouden worden toegewezen, zou Clinton nog een stuk voor liggen.

Het tweede argument, dat hij het in de peilingen tegen Trump beter doet, is uit democratisch oogpunt enigszins twijfelachtig: dit zou betekenen dat peilingen uiteindelijk bepalen wie de genomineerde moet worden, en dat zou het hele voorverkiezingscircus in zekere zin overbodig maken.

Maar dat Sanders meer kans zou maken tegen Trump is geen gekke voorspelling. Hij is de enige die niet wordt gehaat. 'De rest kan ik niet uitstaan', zegt Matt Drake, een muzikant in Garberville, in het noorden van Californië. Hij is libertariër, en houdt dus van een kleine overheid, maar zou toch op de zelfbenoemde socialist stemmen. 'Dit is de enige naar wie ik kan luisteren.'

Sommige jonge Sanders-stemmers hebben zo'n hekel aan Clinton dat zij bij de verkiezingen in november op niemand zullen stemmen. 'Ik vertrouw haar gewoon niet', zegt Liana Gillooly, management-assistente in Oakland. 'En ja, als ik in november thuisblijf, is dat een stem minder tegen Trump. Maar liever dat dan Clinton. Dan stort het allemaal maar in.'

Sanders' inhoudelijke idealisme is wel degelijk anders dan dat van Clinton. Zijn plannen voor gratis onderwijs, voor overheidsgezondheidszorg, voor een ander bankwezen en tegen klimaatsverandering zijn veel verstrekkender - en stuk voor stuk voor jongeren reden om op hem te stemmen. Maar zijn grote aantrekkingskracht zit in zijn onafhankelijkheid, zijn consistentie, zijn geloofwaardigheid. Hij is een man die ergens voor staat, zegt Neida Bernabe, een 18-jarige scholiere in Perris, in het zuiden van Californië. 'Hoe hij in 1963 met Martin Luther King naar Washington marcheerde - dat vind ik belangrijk.' Ook al had hij toen nog geen Warriors-petje op.

Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden