Op het tweede gezichtBernie Sanders

Bernie Sanders is niet meer die raaskallende oude man

Olaf Tempelman legt Bekende Buitenlanders op de sofa. Deze week: Bernie Sanders werd niet mainstream, de mainstream werd Bernie Sanders, in elk geval een beetje.

Beeld Javier Muñoz

In 2018 overleden twee Nederlandse oud-premiers, Lubbers was 78, Kok 80. Amerikaanse generatiegenoten van Kok en Lubbers zijn in 2020 volop bezig zich warm te lopen voor het presidentschap van de VS. Bernie Sanders is van 8 september 1941. Wie zich afvraagt wat een man van 78 die herstellende is van een zware hartoperatie beweegt zich in de zwaarste race ter wereld te storten, betoont zich een Europeaan. Sanders’ voornaamste concurrenten voor de Democratische nominatie zijn beiden 77, de Republikeinse president wordt 74.

Bernie Sanders zegt dat zijn tijd nu pas is gekomen. Niet zo lang geleden was hij bestempeld als een raaskallende oude man. Niet meer: als heel basale linkse ideeën die jij al je hele leven verkondigt op je 78ste ineens hip zijn, ja zelfs steeds breder worden onderschreven, dan ben je als bejaarde niet meer de marginale, curieuze figuur voor wie je vroeger werd versleten – dan valt niet eens meer uit te sluiten dat jij straks op je 79ste echt in het Witte Huis zit. Mensen met kennis van zaken hadden ook uitgesloten dat de laatste twee bewoners daar zouden belanden. De een was kansloos vanwege zijn huidskleur, de ander vanwege zijn evidente ongeschiktheid. We leven in wat de oude Chinezen ‘interessante tijden’ noemden. In zulke tijden weten zelfs opiniepeilers en politieke marketingbureaus niet wat ons overkomt. Kiezers die kunnen stemmen op een vastgoednarcist, kunnen dat ook op een grassrootssocialist.

Halve eeuw geleden

‘De rijken worden steeds rijker, terwijl de grote meerderheid in het midden het steeds moeilijker heeft.’ Velen zeggen dat in 2020, maar bovenstaande woorden vloeiden een halve eeuw geleden al uit de mond van Bernie Sanders. Het was de tijd van de Counterculture en de jonge Sanders was toen even onhip als de wat oudere Sanders in latere neoliberale decennia. Hij, kind van armlastige Pools-Joodse immigranten in Brooklyn, was ‘níet jaren zestig-links maar jaren dertig-links’, in de woorden van een boezemvriend. De Sanders van 1969 had géén lang haar, géén joint tussen de vingers, géén Crosby, Stills & Nash op de draaitafel en géén Mao aan de muur. Terwijl de Californische voormannen van de Woodstock-generatie fantaseerden over de revolutie, ging Sanders in het onhippe Vermont met zelfgetypte stencils langs de deur om te ijveren voor sociale voorzieningen voor de arme bevolking. 

Toen de hippies tien jaar later hun haar hadden afgeknipt en zich in commerciële functies veelal goed lieten betalen, ging Sanders in Vermont nog stééds met stencils langs de deur. De arbeiders die Hillary Clinton afdeed als ‘deplorables’ en die Trump wist te bespelen, daar kwam hij over de vloer. Sanders, zeggen bewonderaars, veroverde zijn kiezers zoals Bruce Springsteen zijn publiek veroverde: hoofd voor hoofd. In de jaren dat Trump de populairste playboy was van New York, was hij een alleenstaande vader in Vermont, volgens plaatsgenoten ‘arm als een kerkrat’. Hij kreeg pas vaste inkomsten op zijn 40ste, in 1981, toen hij werd gekozen als burgemeester van Vermonts grootste stad Burlington. Geen verkiezing die hij nadien nog verloor. Op zijn 50ste kwam hij voor Vermont in het Huis van Afgevaardigden, op zijn 65ste in de Senaat. Dat een man met ideeën als de zijne het op zijn 75ste Hillary Clinton lastig zou maken, hadden zelfs echte fans niet voor mogelijk gehouden. Bernie Sanders is niet mainstream geworden, zeggen zij, de mainstream is Bernie Sanders geworden.

Deze man heet de natuurlijke tegenpool van Trump, maar de grassrootssocialist deelt met de vastgoednarcist die typische neiging altijd en overal zichzelf te zijn. Geen dertig spindoctors kunnen deze mannen aan banden leggen. ‘Authentiek’ is niet voor niets een modewoord.

Meer Op het tweede gezicht:

Een belangrijke concurrent van Bernie Sanders voor de Democratische presidentsnominatie, Joe Biden, lag ook al op de sofa. Hij is van 1942, wat zich volgens Biden-watchers in zijn huidige campagne wreekt. Obama’s oude vicepresident is langzamer en minder ad rem dan vroeger. Was hij in 2016 kandidaat geweest, dan hadden meer mensen iets voor zijn kansen gegeven: Biden had potentiële kiezers nooit ‘deplorables’ genoemd.

De Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, is van 1940 en wordt volgende maand 80. Deze week verscheurde zij in de State of the Union voor de ogen van alle cameramannen, de rede van Donald Trump. Haar jongste dochter stak veel Amerikanen die nu al wakker liggen van een tweede termijn voor deze president een hart onder de riem: ‘Ze weet wat ze doet, en daardoor kunnen jullie iets rustiger gaan slapen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden