Bernice Notenboom toont hoe het landschap verdwijnt waar ze verliefd op is

Notenboom laat zien welke ramp zich voltrekt door klimaatverandering

Noem haar geen avonturier, milieuactivist of wetenschapper, Bernice Notenboom zoekt met haar reizen het avontuur niet, ze wil laten zien welke ramp zich voltrekt door de klimaatverandering. Dat is het best te zien op de koudste plekken op aarde. Daar verdwijnt het landschap waarop ze verliefd werd. Dat laat ze zien in documentaires en door vertegenwoordigers van het bedrijfsleven mee te nemen op expeditie.

Volgens zus Hannie is Bernice Notenbooms engagement het logische gevolg van de avonturenzucht waarmee alles begon. Foto Jiri Buller

Wat doet Bernice Notenboom (55) als zij na een reis met 66 vertegenwoordigers van het bedrijfsleven naar Spitsbergen weer is teruggekeerd in Nederland? Waarover praat zij met haar vriendinnen thuis nadat zij tussen de 88ste en de 90ste breedtegraad op zo'n 1.250 plaatsen de dikte van de sneeuwlaag op het Noordpoolijs heeft gemeten? Vermoedelijk hetzelfde als na haar terugkeer van de Mount Everest, die zij als tweede Nederlandse vrouw heeft beklommen. Of na haar poging Canada vanaf de Noordpool skiënd te bereiken, waarbij ze 15 kilo lichaamsgewicht verloor. Of na haar reis naar Groenland, waar zij verontrustende hoeveelheden roet aantrof, afkomstig van vrachtschepen die vroeger niet zo noordelijk kwamen. Of na haar expeditie, als eerste Nederlandse, naar de Zuidpool, die ze als 'bijna saai' ervoer in vergelijking met de Noordpool.

Wat zij deed na haar terugkeer uit die verre streken? Zij informeerde bij de achterblijvers in het comfortabele Nederland hoe het hun de laatste tijd was vergaan. 'Ik heb een normaal Hollands leven', zegt Notenbooms vriendin en voormalige (Amsterdamse) studiegenoot Margreet Leppink. 'En daarvoor heeft Bernice oprecht belangstelling. Ook na een arctisch avontuur. Na haar eerste reis vonden we haar verhalen natuurlijk nog spannend, maar na zoveel verre reizen is het bijzondere er wel een beetje van af. Met anderen heb je het tenslotte ook niet de hele tijd over je werk. Steeds minder zelfs naarmate je ouder wordt. Bernice is gewoon een goede vriendin met bijzonder werk.'

Zo ziet Bernice Notenboom het zelf ook. Getuige alleen al het feit dat zij zichzelf bij voorkeur documentairemaker, of -maakster, noemt. 'Dat is voor mij wel de meest neutrale term die ik kan bedenken', zei ze in Trouw. Want ze staat niet graag als milieuactivist te boek. Of als avonturier. 'Ik zoek het avontuur niet, ik wil laten zien welke ramp zich voltrekt.' Daarbij pretendeert zij evenmin wetenschapper te zijn, haar academische achtergrond ten spijt. 'Ik ben gek op wetenschap, maar wetenschappers brengen de reikwijdte van het probleem niet goed onder woorden.'

Lees verder onder de foto.

Op de Zuidpool in 2011, de tweede keer dat zij Antartica bezocht.

Terug naar de essentie

Dat kan Notenboom dus wel, zegt Marjan Minnesma, directeur van de Stichting Urgenda, die zich beijvert voor de verduurzaming van Nederland. 'Niet door consumenten met modelberekeningen over de opwarming van de aarde te bestoken, maar door te laten zien dat Canada vanaf de Noordpool niet meer over ijs te bereiken is. Door te laten zien dat we het niet hebben over toekomstige ontwikkelingen, maar dat die ontwikkelingen actueel en tastbaar zijn. Zij doet dat op een heel aansprekende manier: met tochten die nogal stoer zijn.'

Welbeschouwd vertelt Notenboom niets nieuws, zegt Nico van Dooren van het Havenbedrijf Rotterdam - 'een bedrijf met ballen', in de kenschets van Notenboom, dat met twee mensen was vertegenwoordigd op haar recente klimaatexpeditie naar Spitsbergen. 'Niemand hoeft ons nog te vertellen wat er gaande is met het klimaat en hoe fossiel wij in de Rotterdamse haven zijn. Maar Bernice weet complexe ontwikkelingen tot hun essentie terug te brengen. Op Spitsbergen zagen we hoe ver gletsjers zich hebben teruggetrokken en dat rendieren, door het bevriezen van gesmolten sneeuw, steeds moeilijker voedsel kunnen vinden. De indrukken die we hebben opgedaan waren zo indringend, dat sommige deelnemers aan de expeditie er twee weken letterlijk stil van zijn geweest.'

Lees verder onder de foto.

Doden

Twee jaar geleden zijn de Nederlandse poolreizigers Marc Cornelissen en Philip de Roo op de Noordpool door het dunne ijs gezakt en verdronken.

Dit heeft Bernice Notenboom er dit voorjaar niet van weerhouden om, in opdracht van de ESA en de NASA, op 1.250 plekken op de Noordpool de sneeuwdikte te meten.

'Marc en Philip waren in een ander gebied', zei Notenboom in NRC Handelsblad. 'En ze waren er later in het jaar met warmer weer. Het grootste gevaar voor ons waren de ijsberen. Vroeger kwamen die maar tot de 82ste, 83ste breedtegraad, nu veel hoger.'

In 2014 op weg van de Noordpool naar Canada.

De reis met ceo's naar Svalbard op Spitsbergen, met de driemaster Rembrandt van Rijn, was om twee redenen hoogst effectief. 'Daar kon ik echt de impact van klimaatverandering laten zien', zei Notenboom in het AD. 'In februari is er nog een maand regen geweest, afgelopen najaar waren er modderstromen. Het zee-ijs is er verdwenen. Huizen zijn verzakt doordat het wegtrekkende ijs kusterosie veroorzaakt. Als je dat ziet, denk je echt: oh my God!' Voor haar reisgenoten, veelal gesocialiseerd in directiekamers en leaseauto's, was er geen ontkomen aan. 'We konden niet van de boot en onze telefoons hadden geen bereik. Niemand kon bij z'n e-mails. Dus we moesten wel ontvankelijkheid zijn voor wat we te zien kregen', zegt Van Dooren.

Voor Hannie Notenboom, de drie jaar oudere zus van Bernice, is haar engagement het logische gevolg van de avonturenzucht waarmee alles begon. 'Zij heeft de wereld die haar zo lief is zien veranderen. En ze heeft altijd al een doel aan haar reizen willen vastplakken.' In eerste instantie was dat doel simpelweg: nog meer reizen. 'Met onze ouders gingen we in de zomer vaak naar Zwitserland. Bernice zocht daar naar allerhande baantjes zodat zij een paar weken langer kon blijven. In Rotterdam, waar we onze jeugd hebben doorgebracht, werkte ze in een winkel van Mac & Maggie, een hippe modeketen. Daar verdiende ze het geld waarmee ze haar avonturen kon bekostigen. Met het milieu, zoals het toen nog werd genoemd, was zij niet zo bezig. Wel met zingen. We kregen zangles van mevrouw Van Keulen en we namen plaatjes op met haar kinderkoor, de Coolsingertjes.'

Lees verder onder de foto.

Al 23 jaar woont Notenboom in Fernie, in de Canadese provincie British Columbia, waar het ook vaak koud is. Foto Jiri Buller

Steeds vaker en dieper de wereld in

Ook tijdens het Delftse deel van haar studententijd, waar zij haar bachelor geografie haalde, speelde de muziek nog een zekere rol in haar leven. 'Ze kon heel goed zingen', herinnert haar toenmalige huisgenote Annelies Soede zich. 'Volgens mij zat ze in allerlei bandjes.' Maar bovenal was zij 'behoorlijk gek van sport en bergen'. 'Als het even kon, ging ze 's winters skiën. Op telemark ski's, waarbij de hak van de schoen niet is gefixeerd. Zij was duidelijk avontuurlijker ingesteld dan wij.'

Voor het avontuur trok ze steeds vaker en steeds dieper de wereld in. Na afronding van haar master communicatiekunde aan de UvA ging ze international management studeren in Denver, Colorado. Die keuze was mede ingegeven door de nabijheid van talrijke bergen en snelstromende rivieren. Ze werd rafting instructeur - aanvankelijk in combinatie met een baan bij Microsoft - en vestigde in Utah een rafting-bedrijf, Moki Treks. Vanaf 2000 maakte ze tochten in verschillende delen van de wereld, waarvan ze verslag deed voor NPR Radio en, later, National Geographic en de VPRO. Ze trok met nomaden per kameel door Pakistan, voegde zich bij Sathaannomaden in Mongolië, maakte een maandenlange kajaktocht met een Inuit naar het hoge noorden van Canada (waar zij narwal leerde eten - 'smaakt een beetje naar citroen'), beklom de Matterhorn, reisde door Jemen en Oman, skiede door Siberië (waar ze door het ijs is gezakt), en voer per kajak van Bamako naar Timboektoe (Mali).

Lees verder onder de foto.

Green Leader Award

Sponsor van de Spitsbergenexpeditie van Bernice Notenboom was ING. Peter Göbel, directeur van ING real estate finance, heeft al zijn klanten (eigenaren van ongeveer 29 duizend kantoorpanden) vorig jaar per brief uitgenodigd om hun gebouwen tot label C-niveau te verduurzamen - op straffe van verlies van financiering.

Inmiddels is het aandeel groene panden onder zijn klanten gestegen van 13 naar 18 procent. Eind 2017 moet dit 30 procent zijn.

Voor zijn dwingende aanpak is Göbel op 31 mei onderscheiden met de green leader award, die jaarlijks wordt toegekend aan 'leiders in de bouw- en vastgoedsector'.

Tijdens de ski-expeditie op Antartica in 2007/2008.

Steeds vaker voerden haar reizen naar de koudste plekken op aarde. Omdat die zwaardere eisen stellen aan haar overlevingstechnieken ('ik denk dat het in de woestijn makkelijker is om te overleven'), omdat ze er 'de simpelheid van het leven' indringender ervaart dan elders ('Je moet eten en drinken, en warm en veilig blijven. De rest is onbelangrijk'), en omdat de klimaatverandering zich hier het duidelijkst manifesteert. 'Het was zo puur, zo ongelooflijk anders', zei ze in Trouw. 'Ik dacht: dit moet beschermd worden.' Sinds 23 jaar woont zij in Fernie, in de Canadese provincie British Columbia, waar het ook vaak koud is. 'Achter mijn huis zijn bergen. Dan ga ik zware autobanden naar boven slepen. Vijf, zes uur per dag.'

Het landschap waarop zij verliefd werd, is op veel plaatsen al verdwenen. Bij de kusten van Alaska en Rusland drijft vrijwel nog uitsluitend eenjarig ijs, dat elk jaar wegsmelt. 'Het was altijd prachtig weer op de Noordpool', weet Notenboom. 'Bitterkoude nachten, stralende zon overdag. Dat is totaal veranderd. Het sneeuwt nu vaak overdag, de luchten zijn grijs en grauw, het waait harder, de temperaturen zijn veel lager. (...) We hebben straks een nieuwe oceaan, de Arctische oceaan. Laten we onszelf niet wijsmaken dat we dit proces nog kunnen tegenhouden. Het gaat nu om overleven.'

Lees verder onder de foto.

Tijdens de ski-expeditie van de Noordpool naar Canada in 2014. Op deze reis verloor ze 15 kilo aan lichaamsgewicht.

Dat is de sobere boodschap waarmee Bernice Notenboom, vorig jaar nummer 3 in de Duurzame 100 van Trouw, consumenten en ondernemers tot klimaatbewust handelen aanspoort. 'Mede dankzij mensen als zij zijn we de bocht wel door', denkt Marjan Minnesma. 'Behalve Trump is iedereen er onderhand wel van overtuigd dat de beheersing van de temperatuurstijging prioriteit verdient. Maar het ene bedrijf is beduidend verder dan het andere. De NS is min of klaar met de vergroening, maar Schiphol, dat ook was vertegenwoordigd bij de Spitsbergen-expeditie van Bernice, zou eigenlijk moeten ophouden met groeien. Dat zie ik voorlopig niet gebeuren. Voor een bedrijf als Tata Steel liggen oplossingen klaar, maar die zouden een stijging van de productiekosten met zeker 10 procent met zich meebrengen. Een importheffing op staal uit China zou dus meer op z'n plaats zijn dan een importheffing op Chinese zonnepanelen.'

Expeditie-deelnemer Peter Göbel, algemeen directeur Real Estate Finance Nederland van ING, heeft wel ideeën over manieren waarop de overheid de vergroening van Nederland met subsidies en regelgeving kan aanjagen. Hijzelf is, naar eigen zeggen, 'klaar met praten' en houdt zijn klanten - bedrijven waarvan de panden door ING zijn gefinancierd - een wortel en een stok voor: wie de verlokkelijke aanbiedingen voor de bekostiging van bouwkundige aanpassingen versmaadt, zal zich voor herfinanciering tot een andere bankier moeten wenden. Het doel: volledig CO2-neutrale kantoorpanden binnen vijf à zes jaar.

CV Bernice Notenboom

1962 Op 1 juni geboren in Rotterdam
1996 Bachelor studie geografie (TU Delft)
1988 Master communicatiewetenschappen UvA
1990 Master international management Universiteit Denver
1992 Microsoft (tot 1994)
1997 Mede-eigenaar Moki Treks Inc. (tot 2007)
2001 Kamelenexpeditie Pakistan
2002 Expeditie Mongolië
2007 Ski-expeditie Siberië
2007/2008 Ski-expeditie Antarctica
2009 Beklimming, als tweede Nederlandse vrouw, van de Mount Everest
2011 Nominatie Bob den Uyl prijs voor boek Tegenpolen
2012/2013 Productie en presentatie tv-serie Klimaatjagers (VPRO)
2014 Ski-expeditie van Noordpool naar Canada
2015 Ridder in de Orde van Oranje-Nassau
2016 Tv-documentaire Seablind, over vervuiling door scheepvaart
2017 Noordpoolexpeditie, in samenwerking met ESA en NASA.

Zie ook: www.bernicenotenboom.com

'Met dit verhaal gaan Bernice en ik de regio's in', zegt Göbel. 'We maken onze klanten duidelijk dat klimaatverandering niet iets van de toekomst is maar iets van het hier en het nu. Mensen reageren tenslotte van nature alleen op direct gevaar. Op de tijger die achter ons aankomt. Welnu: deze tijger heeft ons al bijna te pakken.'

De citaten van Bernice Notenboom zijn afkomstig uit NRC Handelsblad, Trouw, AD en Het Parool.

Meer Bernice Notenboom en klimaatverandering

Weer op expeditie naar de Noordpool
Ondanks toenemend gevaar vertrok Bernice Notenboom in april aan haar vierde expeditie naar de Noordpool. Een tocht van 220 kilometer, die ze samen met twee Britten - een cameraman en een collega-poolreiziger - aflegde. Het drietal verrichtte metingen voor de NASA en de ESA om de ijsdikte te bepalen. 'Netto komt er steeds minder ijs.' (+)

Op klimaatexcursie met top van bedrijfsleven
Het regent oproepen van bedrijven aan de regering in oprichting. Kom met een krachtig klimaatbeleid. Het bedrijfsleven wil dat de overheid eindelijk een duidelijke koers uitzet naar een naar een duurzame economie. Bernice Notenboom nam begin mei vertegenwoordigers van de top van het Nederlandse bedrijfsleven mee op klimaatexcursie naar de Noordpool. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.