'Bernhard wilde Juliana niet meer zien tijdens laatste levensjaren'

Tijdens de laatste levensjaren van koningin Juliana (1909-2004) wilde echtgenoot prins Bernhard (1911-2004) haar niet meer zien. Hij verbood haar hem te bezoeken. Op aandringen van dochter Irene kwam hij op 19 maart 2004 nog wel naar het sterfbed van zijn vrouw. Een dag later overleed zij.

Prinses Beatrix, koningin Juliana en prins Bernhard in 1976. Beeld anp

Dat schrijft onderzoeker Jolande Withuis in haar biografie Juliana. Vorstin in een mannenwereld, die donderdag in Amsterdam wordt gepresenteerd. In de dinsdag uitgezonden NOS-documentaire 'Geen gewone koningin', en woensdag in een uitgebreid interview in de Volkskrant, schetst zij het tragische leven van een wispelturige vrouw. 'Het is heel treurig, deprimerend', zegt Withuis.

Het huwelijk van Juliana en Bernhard was nog veel slechter dan tot nu toe al bekend is. Juliana heeft in de jaren vijftig twee keer willen scheiden van Bernhard, een voornemen dat zij onder politieke druk niet doorzette. De twee leefden op paleis Soestdijk langs elkaar heen, in een vaak treiterige sfeer.

Juliana en Bernhard trouwden in 1937, nadat in een vernederende zoektocht door heel Europa naar een man voor de Nederlandse troonopvolgster was gezocht. Tot vlak voor de verloving had Bernhard nog twee andere aanzoeken lopen. In de lange periode dat de twee waren gehuwd, was Bernhard stelselmatig overspelig. Hij was jaarlijks vele maanden 'de hort op'. Volgens Withuis kleineerde Bernhard zijn echtgenote voortdurend, ook publiekelijk. Al tijdens de huwelijksreis stelde een door Withuis geciteerde waarnemer vast: 'Hij mag dan een prins zijn, een heer is hij niet.' Bernhard verwekte twee buitenechtelijke dochters bij verschillende vrouwen.

Withuis onthult dat Bernhard in het paleis zijn handen niet kon thuishouden. Ze schrijft: 'Gouvernante Nitschmann deed haar deur op slot om zich de prins van het lijf te houden. Haar zeer jonge opvolgster werd door hem belaagd. Een zestienjarige logee werd in haar logeerkamer door de prins betast onder haar blouse en op haar mond gezoend; ze wist hem haar kamer uit te werken en stortte haar hart uit bij een vertrouwd staflid; die geloofde haar, aangezien hij uit diverse andere bronnen met Bernhards gedrag bekend was. Een jong lid van Juliana's toneelclub werd door Bernhard aangerand toen ze aan zijn uitnodiging gevolg gaf om wat schilderijen te komen bekijken, waarna de regisseur jeugdige actrices niet meer ongechaperonneerd door het paleis liet lopen als de prins thuis was.'

Withuis in de Volkskrant: 'In mijn ogen was hij feodaal. Hij was 'de baas in huis' en vond het niet nodig zich te beheersen.'

Paleis Soestdijk. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

'Sekte'

Het boek van Withuis is de eerste wetenschappelijke biografie van Juliana. Het is tevens een persoonlijk portret van een koningin die vooral 'gewoon' Juliana wilde zijn. Zij had er grote moeite mee dat dat niet kon. Vanaf 1948 raakte zij in de greep van 'gebedsgenezeres' Greet Hofmans. Die zou met 'doorgevingen' van Het Hogere de oogziekte van Juliana's jongste dochter Marijke (later Christina) kunnen genezen.

De getrouwen die in het kielzog van Hofmans het paleis binnenkwamen, beoordeelt Withuis als 'een sekte'. Nadat Bernhard naar het Duitse blad Der Spiegel lekte hoe het toeging op Soestdijk, volgde een onderzoek door een commissie namens het kabinet. Dat leidde tot een opschoning van het hof in 1956.

Slecht huwelijk

Hun huwelijk was nog veel slechter dan tot nu toe bekend was. Juliana heeft twee keer willen scheiden van Bernhard, een voornemen dat zij onder politieke druk niet doorzette.

Tussen Juliana en Bernhard was de breuk inmiddels al onherstelbaar. Dat Juliana tijdens het Lockheed-schandaal (1976), toen bleek dat Bernhard steekpenningen had aangenomen, hem toch de hand boven het hoofd hield, verklaart Withuis uit haar levenslange, irreële hoop dat het ooit nog goed zou komen tussen hen beiden.

Voor haar onderzoek kreeg Withuis geen toegang tot het Koninklijk Huisarchief. Wel kreeg zij veel nieuw materiaal aangereikt door kinderen van vriendinnen van Juliana. Daarvan had Juliana er veel, want in vriendinnenclubs was zij het gelukkigst. Na de Hofmans-crisis manifesteerde Juliana zich als maatschappelijke en sociale koningin, tot haar abdicatie in 1980. Na 1998 verscheen zij niet meer in het openbaar.

Prins Bernhard in 1968. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.