Bermudadriehoek bedreigt CAO

De vakbond LBV baat de 'Antillenroute' voor CAO's uit door goedkopere contracten af te sluiten om aan sector-CAO's te ontkomen....

Annet Dolman en Gerrit IJzermans zijn de uitbaters van de Antillenroute in de arbeidsverhoudingen. Die geuzennaam kregen ze tien jaar geleden van werkgeversclub VNO-NCW toen Dolman en IJzermans de marxistische vakbond LBV 'overnamen' en een neo-liberale koers inzetten.

Met de voorheen-marxistische LBV gingen ze CAO's afsluiten waarmee werkgevers ontkomen aan CAO's voor hele bedrijfstakken. Wat ze doen, kan en mag. Maar eigenlijk is het not done, vinden de werkgevers.

De LBV maakt gebruik van een zwakte in de CAO-wetgeving. Iedereen in Nederland mag een bord 'vakbond' op de deur spijkeren en CAO's afsluiten. Leden zijn eigenlijk niet nodig. De gevestigde vakbeweging - de grote vakcentrales FNV, CNV en MHP - hebben soms nauwelijks leden in sectoren of bedrijfstakken, maar sluiten er wel CAO's af. In ruil krijgen ze per werknemer een 'werknemersbijdrage' van de bazen. Als de werknemers het contract niet pruimen, kunnen ze altijd nog in opstand komen, is de gedachte.

Dat kunnen wij ook, dachten Dolman en IJzermans tien jaar geleden. Ze lieten zich in het bestuur van de slapende vakbond Landelijke Bedrijfsorganisatie Verkeer kiezen. Deze LBV was een residu van de communistische Eenheidsvakcentrale en het Onafhankelijk Verbond van Bedrijfsorganisaties. EVC en OVB waren kort na de Tweede Wereldoorlog dé vakbeweging maar werden buitenspel gezet door de burgerlijke vakbeweging van socialisten en christelijken. Die mochten in Den Haag meepraten in ruil voor het opgeven van pogingen om invloed te krijgen op de bedrijfsvloer.

De EVC-bonden marginaliseerden en raakten in de vergetelheid. Met de overname van de LBV schudden Dolman en IJzermans de ideologische veren af, zetten een neo-liberale koers in en veranderden de naam in Landelijke Belangen Vereniging.

De Antillenroute werd gelanceerd met de CAO voor uitzendkrachten. Voor hen sloten FNV en CNV al jaren een contract met de Algemene Bond voor Uitzendbureaus, ABU. Een reeks kleinere uitzendbureaus vond dat grote concerns de koers van de ABU bepaalden, richtte een eigen club op - de NBBU - en sloot een CAO met de LBV. Tot woede en frustratie van FNV, CNV en MHP erkende de minister van Sociale Zaken in 1993 deze CAO. De uitzendkrachten die volgens de gevestigde vakbeweging de dupe werden van een slechte CAO, kwamen echter niet in opstand.

Dat smaakte de LBV naar meer. Dus werden CAO's afgesloten voor werknemers van tankstations, in de evenementenbegeleiding, horecagroothandel, carwash en tweewielerbedrijven. Steeds ging het om bedrijven die een eigen club oprichtten en met een eigen CAO onder een groot sectorcontract uitwilden. Daarnaast sloot de LBV een enkele CAO met een bedrijf zoals anodiseerbedrijf Slijppol, tentenbouwbedrijf Hartman en champignonkwekerij Champibelle.

De LBV kreeg concurrentie en raakte de CAO met een groep caféhouders verenigd in Horeca Gilde kwijt aan een Amsterdams vervoersbondje. Ook al zonder leden. Vakbond De Unie van vakcentrale MHP aapte de LBV na door een paar keer CAO's af te sluiten in FNV-CNV-sectoren als profvoetbal, kinderopvang en horeca. De Unie werd echter gemaand niet buiten de gevestigde orde te treden.

Kenmerkend voor de LBV-contracten was dat het ging om bedrijven en sectoren waar ook FNV, CNV en MHP weinig of geen leden hadden. Die verwijten de LBV nog minder of helemaal geen leden te hebben en slechte contracten af te sluiten. De 'slechte' CAO's hebben de gevestigde vakbeweging echter geen leden bezorgd. Ook zijn de werknemers niet in opstand gekomen tegen de LBV-CAO's.

Met leedvermaak keken de ondernemersverenigingen VNO-NCW en MKB Nederland naar de concurrentie tussen de vakbonden. Zelf doen ze het liefst zaken met de gevestigde, burgerlijke vakbeweging. Maar de activiteiten van de 'cowboybonden' zijn volledig legaal. Als werkgevers liever zaken doen met de LBV, dan mag dat dus. Vandaar de betiteling Antillenroute.

Na tien jaar succesvol, maar marginaal opereren, verbreedt de LBV de activiteiten. Het is actief geworden in het wegvervoer, traditioneel een sector waar FNV en CNV veel leden hebben. De LBV heeft met advocatenkantoor Vallenduuk een CAO afgesloten die truckersbedrijven als bedrijfs-CAO kunnen adopteren. Dan gelden de regelingen van de traditionele contracten niet meer, maar de LBV-voorwaarden.

Volgens Vallenduuk heeft een veertigtal vervoersbedrijven zijn CAO al aangenomen. Vallenduuk was jarenlang juridisch medewerker van de werkgeversorganisatie voor grote truckersbedrijven, KNV. Om vergelijking van de CAO's voor iedereen te vergemakkelijken, zet hij alle teksten op internet.

De FNV staat op zijn achterste benen. Bondgenoten, dat de twee traditionele contracten in het beroepsgoederenvervoer afsluit, vindt de LBV-Vallenduuk-CAO slecht. De bond kondigt acties aan. De bond dreigt ook inkomsten te verliezen door de nieuwe CAO. Daarin is niet de bijdrage opgenomen voor het fonds waarmee Bondgenoten naleving van de truckers-CAO's controleert. Daarmee is een tiental bondsmedewerkers bezig. Overschotten vloeien naar de bondskas.

Als de opzet van Vallenduuk slaagt, kan hij met de LBV na de Antillenroute ook de Bermudadriehoek in de arbeidsverhoudingen gaan uitbaten. CAO's worden dan geregeld door juristen. De gevestigde bonden en de afdelingen sociale zaken van ondernemersclubs die tot nu toe het alleenrecht op CAO's hadden, hebben dan het nakijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden