Berm BOEM

Ingegraven knutselbommen vormen een dodelijk gevaar voor zowel westerse soldaten als de bevolking. De Nederlandse soldaten in Uruzgan zijn er als de dood voor....

fotografie Bart Sorgedrager . tekst Noël van Bemmel

‘Kalam! Kalam! Pjen!’, roepen kinderen in Uruzgan als ISAF-Nederlandse soldaten langsrijden. Ze maken schrijfbewegingen en hopen dat de militairen een pen gooien. Mag niet. Niet meer, sinds er een bermbom schijnt te zijn gevonden met het veertje van een ISAF-pen in het ontstekingsmechanisme. Bovendien: hoe minder omstandertjes, hoe kleiner de kans op burgerdoden als een pantserwagen op een explosief rijdt.

Het improvised explosive device is uitgegroeid tot de belangrijkste bedreiging voor westerse militairen in Afghanistan en Irak. Maar bermbommen ontploffen ook in Oost-Turkije, Libanon of Somalië. De simpelste modellen met een drukmechanisme maken geen onderscheid tussen een militair voertuig en de auto van een familie op weg naar de bazaar. Ook spelende kinderen en vee stappen geregeld op zulke bommen.

‘Kijk, deze heb ik gisteren met mijn eigen handen uitgegraven’, zegt militieleider Toor Abdullah in Uruzgan. De held van de slag om Chora voelde iets toen hij met zijn auto over een bultje reed. Zijn zoontje werpt twee Italiaanse TC6-mijnen voor de voeten van de Nederlandse bezoekers. Het ontstekingsmechanisme moet defect zijn geweest: een plankje met twee verroeste zaagbladen die elkaar net niet raken. Als de bladen op elkaar worden gedrukt, door een wiel of een voet, maakt een batterij contact met een slagpijpje. ‘Kijk zo!’, zegt Toor die het metalen pijpje met batterij en al in een van de vanillegele mijnen steekt. ‘Noooo!’, roepen de militairen die lijkbleek dekking zoeken. Geintje van Toor, die vindt dat de Nederlanders sneller moeten doorkomen met de beloofde metaaldetectoren.

De bermbom is geen uitvinding van de Taliban. Zo blies de Brit Thomas E. Lawrence, beter bekend als Lawrence of Arabia, in 1917 voorbijrijdende treinen op, toen hij met Arabische stammen tegen de Turken vocht. Door zijn eerste bom stortte een wagon vol gewonden en zieken een ravijn in. Tijdens de politionele acties in Indië brachten guerrillastrijders vliegtuigbommen met een lang koord tot ontploffing. De zogeheten trekbommen hingen soms in de bomen aan katrollen. Ook toen bleek de knutselbom een machtig wapen.

In Afghanistan liggen vooral simpele bommen: gefabriceerd van oude Russische munitie of huisgemaakte explosieven van kunstmest en brandstof in gele jerrycans. Geavanceerdere modellen, met projectielvormende lading die 20 meter naast de weg kunnen worden begraven, of die met mobieltjes als ontstekingsmiddel, liggen vooral in Irak.

Soldaten noemen de bermbom een laf wapen. Zij zijn de Taliban wel de baas in een vuurgevecht, maar tegen ingegraven bommen kunnen ze weinig uitrichten. Zij kunnen slechts een Bushmaster-pantserwagen voorop laten rijden, gebouwd om klappen op te vangen, en volgen in het spoor van het voertuig. Op verdachte plekken lopen genisten voorop met metaaldetectoren.

De golfjes, zoals de genisten liefkozend worden genoemd, vinden gemiddeld een paar bermbommen per week. ‘Semper idem, Semper penis’ staat bij sommige speurders op hun pet. ‘Altijd dezelfde, altijd de lul.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden