Berlusconi gaat op de Nederlandse toer

NEDERLANDSE toestanden in Italië! Berlusconi beïnvloedt de rechtsgang. Zijn minister Castelli van Justitie krijgt dezelfde bevoegdheden als diens collega Korthals uit Den Haag....

Andersom kan ook, net als in Nederland. Als de minister bepaalde zaken vervolgd wil zien, kan hij het OM daartoe opdracht verstrekken. Rome gaat nog een stapje verder. Jaarlijks wordt het parlement een lijst voorgelegd van misdrijven, die volgens de minister voorrang verdienen bij vervolging. Meer efficiency, is het argument.

Anders dan in Nederland nemen parlement en justitie geen genoegen met deze politieke ingreep. Uit protest tegen het wetsvoorstel is het bestuur van de vakbond voor OM-leden afgetreden. De linkse oppositie ziet het ultieme bewijs dat Berlusconi niet deugt. Ook de rechters protesteren en vergaderen dagelijks hoe het onheil is te keren.

Het wetsvoorstel, vinden de critici, staat haaks op het beproefde principe van de obbligatorietà, het verplicht zijn te vervolgen zodra het vermoeden bestaat van wetsovertreding, de in vakkringen zogenoemde notitia criminis. Indien politici invloed krijgen op het vervolgingsbeleid zou de operatie Schone Handen, in feite begonnen met bouwschandalen, nooit van de grond zijn gekomen en menig corrupte christen-democraat en socialist nog steeds aan de macht zijn.

Een ander voorstel voorziet in een striktere scheiding van OM en de rechtelijke macht. Te vaak, meent de Italiaanse regering, spelen zij onder een hoedje en is er de afgelopen jaren een kongsi van 'rode toga's' ontstaan, die zichzelf tot doel heeft gesteld mensen als Berlusconi het leven zuur te maken. Of dit stokpaardje van de mediatycoon/premier op feiten berust, is onbewezen.

Opmerkelijk in ieder geval dat eerder genoemde vakbond niet alleen de belangen van het OM, maar ook die van de onafhankelijke rechters vertegenwoordigt. Verder zijn er rechters én aanklagers, die zich gezamenlijk niet neerleggen bij beslissingen van de Hoge Raad. Het hoogste rechtscollege vernietigde recent de voornaamste veroordeling van Berlusconi, wegens gebrek aan bewijs.

De voorgenomen wetshervorming in Rome - hier afgeschilderd als 'ernstigste constitutionele crisis sinds 1948' (de tegenstanders) tot 'eindelijk wordt het land weer een normale rechtsstaat' (de premier zelve) - trekt internationale aandacht, omdat Italië tegelijkertijd afstand neemt van het nieuwe, grensoverschrijdende Europese arrestatiebevel.

Aan deze bevoegdheid ter bestrijding van het terrorisme ligt een lijst met 32 misdrijven ten grondslag, op basis waarvan verdachten zonder de gebruikelijke rompslomp snel kunnen worden uitgeleverd. Italië, immer voorop als het om de Europese zaak gaat, is voorstander en bewijst sinds 11 september dagelijks hoe actief het is in het opsporen van mogelijke terroristen.

Iedere aanwijzing vanuit Washington leidt onmiddellijk tot grootschalig ingrijpen van carabinieri en speciale anti-terreureenheden. De geheime diensten hebben per noodverordening extra opsporingsbevoegdheden gekregen. Met geen mogelijkheid kan Italië worden verdacht van onwil of vertragende manoeuvres.

De omvang van 'de lijst van Brussel' gaat Rome echter te ver. De Italianen hebben een beperking voorgesteld tot ruwweg de helft, tot uitsluitend misdrijven tegen de menselijkheid, zoals terrorisme, volkerenmoord en mensensmokkel. Voor andere delicten, financiële malversaties en racisme bijvoorbeeld, gelden de normale procedures. De overige veertien EU-lidstaten, waaronder Nederland, noemen de Italiaanse opstelling 'onbegrijpelijk en verdacht'.

De algemene suggestie: Berlusconi is tégen, omdat hij buiten Italië (Spanje bijvoorbeeld) nog steeds wegens corruptie wordt vervolgd en wil voorkomen dat hij op dienstreis voor onaangename feiten wordt geplaatst.

Het zal de Europese partners verbazen, dat in Italië zelfs uitgesproken Berlusconi-haters begrip tonen en het onbegrijpelijk en verdacht vinden waarom de rest van de EU zo klakkeloos het nieuwe arrestatiebevel accepteert.

Zolang er geen Europese constitutie is voor de rechten van de burgers geeft het geen pas al hun bewegingen via Europees strafrecht te beknotten, zeggen de communisten. Vervolging, zeggen de rechters en het OM, is een zaak die is vastgelegd in onze grondwet. Daar hebben Europese politici niets mee te maken. Zelden zal Silvio B. zo van bijval hebben genoten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden