Berlijn

In de ondergrondse (U-bahn) van Berlijn kun je veel zien. Mannen met gemuilkorfde honden die de orde handhaven. Mannen met stoffer en blik die de sigarettepeuken opruimen die mensen uitmaken op het perron....

PETER BEKKERS

Op elk station hangt hetzelfde affiche. Op het affiche zijn twee woedende ogen afgebeeld met daaronder het woord Hass. Haat. Het is de aankondiging van een film of een toneelstuk. Overal waar je uitstapt kijk je recht in de ogen vol Hass. Als ik de gemeente Berlijn was, haalde ik die affiches weg.

Er gebeurde iets ongewoons in de ondergrondse. Ik had nog nooit zoiets gezien en ik weet zeker dat het met de Hass te maken had die op het affiche is afgebeeld. Een stokoude vrouw stapte in de metro terwijl een jonge man er nog uit moest. De jonge man werd woedend. Hij pakte de oude vrouw met beide handen bij haar jas en schudde haar door elkaar. Hij schold haar uit voor alles wat lelijk was en dreigde haar in elkaar te slaan. Alleen Hass kan denk ik zulk gedrag veroorzaken.

Berlijn is een stad vol huidige en vroegere woede. Ik wilde graag naar het Anhalter Bahnhof omdat daar in de jaren dertig de schrijver Robert Musil was aangekomen uit Wenen. In de hal van de U-bahn halte 'Anhalter Bahnhof' hingen vier manshoge foto's van het station, twee van de binnenkant en twee van de buitenkant. We liepen naar boven en er was niets dan een kale vlakte. We moesten het doen met de foto's want het station was vernietigd.

We liepen in voormalig Oost-Berlijn in de buurt van het voormalige hoofdkwartier van de Stasi, de beruchte geheime dienst van het voormalige Oost-Duitsland. De baas van de Stasi was Erich Mielke. Het voormalige hoofdkwartier was open voor het publiek. Je kon er bezichtigen: een boomwortel met ingebouwde camera, een gieter met ingebouwde camera, een Trabantdeur met ingebouwde infra-rood camera. Je kon gaan zitten achter het bureau van Mielke, zijn telefoonhoorn in de hand nemen, op zijn bed gaan liggen en onder zijn douche gaan staan. Dieper kun je een oude machthebber niet vernederen denk ik.

Vandaar was het maar een uur gaans met de ondergrondse naar het Haus der Wannsee Konferenz, waar in 1942 in een vergadering de Endloung werd bedacht. Hier, in dit huis waar je naar binnen kunt, begon de carrière van Eichmann.

Je kunt de geschiedenis aanraken in Berlijn. De deurknop die je in je hand hebt, heeft Eichmann in zijn hand gehad. Onderweg kom je verse leuzen tegen op muren, zoals: Leve het rode leger onder aanvoering van Stalin die ons van het nazifascisme bevrijdde.

Alle tijden lopen door elkaar in Berlijn. De ondergrondse is een tijdmachine. Weer terug in Amsterdam had ik het gevoel alsof ik helemaal in elkaar geslagen was.

De Berlijners zijn heel vriendelijk.

Peter Bekkers

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden