nieuws

Berlijners zijn ‘huurwaanzin’ zat en strijden voor onteigening grote huurbazen – en ze zijn niet de enige

De harde kern van linkse actievoerders heeft de constante huurverhogingen in Berlijn tot thema gemaakt van hun traditionele 1 mei-demonstratie. De inzet: een referendum over de onteigening van de panden die de grote huurbazen van de stad in handen hebben. ‘Als je niet strijdt, heb je al verloren.’

Een gepensioneerde Berlijner op zijn balkon. Veel ouderen kunnen de huurverhogingen niet meer opbrengen. Beeld Daniel Rosenthal

De Berlijnse Ingrid Hoffmann woont in een bescheiden flat. Aanvankelijk met veel genoegen. Ze betrok de woning in 2001, toen die nog in handen was van de gemeente. ‘Ik kon alles laten renoveren naar eigen wens.’ Haar grootste trots is een inloopkast. De huur van destijds, 342 euro, vond ze schappelijk. Jarenlang gingen de woonlasten niet omhoog, totdat het armlastige gemeentebestuur 65 duizend woningen verkocht aan Deutsche Wohnen.

‘Een jaar later, in 2014, stegen de kosten voor water, een huismeester (die er niet is), de afvoer van vuilnis en dergelijke met bijna 100 procent. In 2017 werd de huur plotseling verhoogd met 50 euro, zo’n 15 procent. Toen was voor mij de maat vol. Ik nam als gepensioneerde nog een klein baantje en wijd me verder aan actievoeren. Ik kan wel depressief zijn en gaan zitten huilen, maar daar heb je niks aan. Als je niet strijdt, heb je al verloren.’

Onteigening

‘Deutsche Wohnen & Co onteigenen’ heet de actie. Het beursgenoteerde Deutsche Wohnen is met ruim 110 duizend woningen het grootste vastgoedbedrijf in Berlijn en omgeving . Alle ondernemingen met meer dan drieduizend woningen moeten door de overheid opgekocht worden, vinden de actievoerders, die begin april zo’n 40 duizend demonstranten op de been kregen op de Alexanderplatz. Ook in andere steden, waaronder Keulen, Leipzig en Dresden, werd gedemonstreerd tegen ‘de huurwaanzin’. De traditionele 1 mei-demonstratie in Berlijn stond woensdag ook in het teken van onteigening.

De 69-jarige Hoffmann spreekt regelmatig in buurthuizen om de problemen aan te kaarten en medestanders te werven. Ingrid Hoffman is niet haar echte naam. Ze gebruikt een pseudoniem, zegt ze, omdat de tegenstanders machtig zijn. ‘Bij een verstoorde verstandhouding tussen huurder en huisbaas kan de huur worden opgezegd.’ Een collega-activiste kreeg onlangs onverwacht bezoek van iemand namens de verhuurder. Hij had ontdekt dat ze op sociale media negatief schreef over zijn bedrijf. Hoffmann spreekt over ‘pure intimidatie’.

Berlijners demonstreren tegen de stijgende huurprijzen in de stad op 30 april, in aanloop naar de traditionele 1 mei-demonstraties. Beeld REUTERS

Woningnood

Het Berlijnse initiatief om via een referendum het stadsbestuur te dwingen grote bedrijven te onteigenen, zorgt voor grote beroering. Temeer daar het gevolgd lijkt te worden in München en andere steden. Bondskanselier Angela Merkel (christendemocraat) heeft krachtig stelling genomen tegen onteigening als wapen in de strijd tegen woningnood. Publiekelijk mengde ook de sociaaldemocratische president Frank-Walter Steinmeier, die vooral een ceremoniële functie heeft, zich in de discussie: in zijn ogen zijn er andere middelen om ‘gewone burgers’ als leraren en politiemensen betaalbare huisvesting te bieden.

Zijn SPD denkt aan een verbod op huurverhogingen, maar menig partijgenoot in Berlijn gaat dat niet ver genoeg. Hoffmann: ‘Onlangs sprak ik op een bijeenkomst met zo’n twintig SPD’ers. Ik kon meer dan tweederde overtuigen om de petitie te ondertekenen waarin we het stadsbestuur vragen om woningbestanden terug te geven aan de maatschappij.’ Dat is een vriendelijker terminologie dan onteigening. ‘Een dame uit een van de betere wijken zei tegen me: dat lijkt op communisme.’

‘Modernisering’ 

De huurverhoging van Hoffmann (‘de eerste, maar niet de laatste’) valt nog mee, in vergelijking met wat veel stadsgenoten voor de kiezen krijgen. Een huurverhoging volgt vaak op een ‘modernisering’ (tweede balkon, nieuwe verwarming) waar de bewoners niet om gevraagd hebben.

Slechts één partij in het linkse stadsbestuur (SPD, de Groenen, Die Linke) steunt de actie, en zamelt handtekeningen in. ‘Wij waren medeverantwoordelijk voor de verkoop van huizen aan Deutsche Wohnen,’ zegt Jochem Visser, jarenlang actief voor Die Linke in Berlijn en nu lid van het partijbestuur. ‘Het was een verkeerde beslissing. We hebben wel wat goed te maken’. Hij beseft dat de activisten en zijn partij ‘een radicale eis’ stellen, maar de ‘krankzinnige huurprijzen’ rechtvaardigen die stap, en Berlijn is nu eenmaal ‘een laboratorium’ voor experimenten.

Prima plek

Referenda zijn in Berlijn een bekend fenomeen. Aan één ervan is het mede te wijten dat er een tekort aan woningen is, zegt de Nederlandse oud-diplomaat Jan Boeles, nu makelaar in de Duitse hoofdstad. ‘Krankzinnig dat besloten werd om het gebied rond het opgeheven vliegveld Tempelhof niet te bebouwen. Goed voor tienduizend betaalbare woningen’. Alleen bij mooi weer is het er leuk; fietsers hebben ruim baan, het is een prima plek voor een barbecue.

Boeles schrijft de woningnood vooral toe aan de komst van vijftigduizend nieuwe inwoners per jaar. ‘Veelal jongeren met een bescheiden budget. Ze willen allemaal in dezelfde hippe wijken wonen. Dat drijft de prijzen op. Tot drie, vier jaar geleden waren de huren hier ultralaag. Het is aan het stadsbestuur te wijten dat de woningbouw ver achterblijft bij de groeiende behoefte aan huisvesting’.

Bureaucratische rompslomp

Deutsche Wohnen, ‘de grootste speculant’ volgens activisten, wuift de kritiek grotendeels weg. Hogere huren zijn onvermijdelijk doordat bijvoorbeeld energiebesparende maatregelen (zoals het aanbrengen van isolatiemateriaal) nodig zijn. Topman Michael Zahn wijst ook met een beschuldigende vinger naar de overheid. Volgens hem staat zijn bedrijf te popelen om nieuwe woningen te bouwen, maar is de bureaucratische rompslomp enorm. In de krant Der Tagesspiegel schreef hij onlangs hoe gesteggel tussen het stadsbestuur en een deelgemeente de nieuwbouw van luttele honderden woningen al zes jaar in de weg staat. ‘We komen geen stap verder’.

Vanzelfsprekend is hij tegen onteigening: ‘Dat helpt geen enkele huurder’. Het is een veelgehoord argument van tegenstanders: onteigening levert niet één nieuwe woning op. Bovendien schrikt het potentiële bouwers af. Daarbij komt dat de overheid enorme bedragen kwijt zou zijn aan schadeloosstelling voor onteigende bedrijven. In overheidskringen circuleren cijfers van 20 tot ruim 30 miljard euro, voor de overname van meer dan tweehonderdduizend woningen die in handen zijn van een tiental ondernemingen.

Ingrid Hoffmann van de actiegroep Deutsche Wohnen & Co Enteignen noemt die bedragen overdreven. In de petitie staat dat een schadeloosstelling voor betrokken bedrijven aanzienlijk onder de marktwaarde van hun woningen moet liggen. ‘De prijzen zijn extreem opgevoerd. Bedrijven die miljarden verdienen, mogen daarvan natuurlijk niet profiteren ten koste van huurders en andere belastingbetalers’.

In de aanloop naar een referendum over onteigening van vastgoedbedrijven moeten in eerste instantie twintigduizend handtekeningen verzameld worden. Wordt dat aantal bereikt, en niemand twijfelt daaraan, dan buigt het gemeentebestuur zich over het voorstel. Wordt het afgewezen, dan zijn veel meer handtekeningen nodig: circa 170 duizend, corresponderend met 7 procent van de kiesgerechtigden. Als er een volksraadpleging komt, kan de uitkomst – niet bindend, wel zwaarwegend - tot op het hoogste rechterlijke niveau in Duitsland aangevochten worden. Juristen strijden al over vraag of de wetgeving onteigening toestaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden