Nieuws 'Disneyficatie' Checkpoint Charlie

Berlijn wil toerisme-industrie rondom Checkpoint Charlie aan banden leggen en komt met maatregelen

Acteurs in Amerikaanse legeruniformen bij het beroemde Checkpoint Charlie moeten terstond verdwijnen. ‘We willen hier geen Amsterdamse toestanden,’ zegt de Berlijnse toerismebaas.

Toeristen bij Checkpoint Charlie. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Spionagepraktijken rondom Checkpoint Charlie herleven. De afgelopen maanden hebben Duitse geheim agenten tijdens een undercoveroperatie een omvangrijk netwerk blootgelegd van afpersende grenswachten die bezoekers van de grenspost vier euro uit de zak kloppen in ruil voor een foto. Het bestuur van deelgemeente Friedrichshain-Kreuzberg grijpt nu in: acteurs verkleed als grenswachten moeten de Amerikaanse sector subiet verlaten. 

Tot de val van de Berlijnse Muur in 1989 was Checkpoint Charlie de belangrijkste grenspost op straat tussen het communistische Oost-Berlijn en het westerse stadsdeel. Daarna werd het een toeristische attractie. De Disneyficatie van de historische grensovergang loopt nu de spuigaten uit, vindt het stadsbestuur. De zogeheten acteursgroep Dance Factory, die Checkpoint Charlie constant bevolkt met zo’n tien man in ploegendienst, is de eerste attractie die moet wijken. Acteurs in Amerikaanse legeruniformen zijn alleen nog welkom bij Checkpoint Charlie als ze een vergunning van het stadsdeel hebben. En, zei het stadsdeel meteen: die vergunning krijgen ze niet.

De maatregel werd maandag wereldkundig gemaakt in de Duitse tabloid Bild, daags voor de dertigste herdenking van de val van de Muur, maar is al sinds augustus van kracht. De acteurs moeten eraan geloven omdat zij met agressief gedrag toeristen dwingen te betalen voor foto’s van Checkpoint Charlie. Dat bleek uit onderzoek van Berlijnse politieagenten die zich als toeristen hadden voorgedaan. Wie niet betaalt, kan soms een scheldpartij verwachten.

Point of no return

Checkpoint Charlie was de voornaamste grensovergang tussen Oost-Berlijn en het Amerikaanse deel van West-Berlijn voor diplomaten en westerlingen tijdens de Koude Oorlog, en verwierf een illustere reputatie als een ‘point of no return' in talloze spionagefilms en -boeken. Op steenworp afstand van de grensovergang stierf in 1962 voor het oog van de wereld Peter Fechter, nadat hij tijdens een vluchtpoging naar West-Berlijn werd neergeschoten door grenswachten en doodbloedde in het niemandsland tussen de twee grensmuren.

De grensovergang was dertig jaar geleden ook het toneel van uitzinnige West-Berlijners die Trabanten vol Oost-Berlijners verwelkomden uit een land dat zou ophouden te bestaan. Tegenwoordig wordt het kruispunt overstroomd door toeristen met een selfiestick in de ene hand en een Big Mac in de andere, met in hun kielzog lokale creatievelingen die proberen er een slaatje uit de slaan. ‘De toestand bij Checkpoint Charlie is ons een doorn in het oog’, zei Burkhard Kieker, verantwoordelijk voor toerismebeleid in de stad, in oktober tegen de Duitse kwaliteitskrant Tagesspiegel.

Amerikaanse militairen bij Checkpoint Charlie op 4 december 1961, vier maanden nadat de bouw van de Muur was begonnen. Beeld Getty Images

Amsterdam en Barcelona 

In Berlijn woedt, net als in Amsterdam, een levendige discussie over hoe het almaar groeiende toerisme in goede banen te leiden. ‘In Barcelona en Amsterdam zijn enorme fouten gemaakt’, aldus Kieker. ‘Wij willen voorkomen dat Berlijn een soort Disneyland wordt. Het is van de gekke dat stadsdeel Mitte het niet voor elkaar krijgt bierfietsen te verbieden.’ Berlijn wil ‘kwaliteitstoeristen’, aldus Kieker. Cultuurliefhebbers. Congresgasten. Geen overdaad aan fastfoodjunkies, cafégangers en vrijgezellenfeestjes.

Dance Factory ontkent in alle toonaarden dat het mensen dwingt te betalen voor foto’s of nagemaakte paspoortstempels. Volgens de berichtgeving in Bild halen acteurs daar per dag zo’n vijfduizend euro mee op. Daar klopt helemaal niks van, zegt Tom Luszeit (46), woordvoerder van de gewezen acteurs, in de Tagesspiegel. ‘Dat is een veel te hoge inschatting door een politieman die acteurs een dag lang observeerde. We verdienen hooguit 700 euro per dag, en daar gaat belasting van af.’

De groep wil een historische vereniging oprichten in overleg met de buurtbewoners, en hoopt op een terugkeer. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden