Reportage

Berlijn lijkt niet onder de indruk van aanslag

Dinsdag en woensdag was het stiller in Berlijn, maar inmiddels is het weer druk op de kerstmarkt in de Wilmersdorferstrasse in de wijk Charlottenburg. De stad lijkt inderdaad 'maximal unbeeindruckt' - niet in het geringste onder de indruk van de aanslag van maandag. Zelfs de betonblokken worden met gezucht ontvangen. 'Na morgen gaan we dicht.'

Op de de kerstmarkt in de Wilmersdorferstrasse is het weer druk, alsof er niks gebeurd is.Beeld afp

De gesprekken op de kleine Berlijnse kerstmarkt in de Wilmersdorferstrasse worden gevoerd in veel verschillende talen. Ze gaan over bietensoep en prijzige treinkaartjes, over een collega die gisteren teveel gedronken heeft, over vioolles en Lego, dat papa vanavond laat pas thuiskomt, maar vooral over kerstcadeaus. Hoe later op de middag hoe drukker het wordt in de winkelader in het stadsdeel Charlottenburg, waar de enige zichtbare politieauto die op de draaimolen is, bestuurd door een dreumes met een rendiergewei op z'n hoofd.

Ja, de Duitse hoofdstad was vooral dinsdag en woensdag wat stiller dan anders. En op de Breidscheidplatz groeit de olievlek van kaarsen, knuffels en rozen nog steeds. Maar op de kerstmarkt aan de Wilmersdorferstrasse in de wijk Charlottenburg klopt op het eerste gezicht wat der Spiegel woensdag concludeerde: Berlijn is 'maximal unbeeindruckt' - Berlijn is niet in het geringste onder de indruk van de aanslag van maandag.

Of toch? Een vader en zoon, van een jaar of acht, wandelen voorbij richting het metrostation. 'Papa, hoe kon die man dan zoveel valse paspoorten hebben? Geven ze die zomaar? Of had hij die gestolen?' vraagt het joch. Het gesprek gaat onmiskenbaar over terrorist Anis Amri. 'Ja dat is mij ook een raadsel', zegt de vader. 'De politie moet...' En verdwenen zijn ze in het trapgat. Maar even later doet de schaduw van de aanslag met zes doffe dreunen zijn intrede. Een takelwagen van de gemeente levert grote betonblokken af, die worden neergezet op de plek waar de Wilmersdorferstrasse de Pestalozzistrasse kruist.

Drie agenten proberen de drukte in goede banen te leiden. 'Fietsers afstappen!' roept een er één. Een jongen dreadlocks protesteert. Waarop een van de agenten paars aanloopt en schreeuwt: 'Zie je niet hoe hard wij werken! Wij zijn ook gewoon mensen!'

De spanning die in de stad hangt, lees je vooral af aan dit soort kleine erupties, tussen de regels van de drukke vrijdagmiddag door.

Daniel, de Bulgaarse verkoper van Lebkuchen-harten en andere kerstige zoetigheid, zucht als hij de vrachtwagen ziet. Hij zet z'n handen in z'n zij. 'Nu pas. Wat een onzin. Na morgen gaan we dicht. Het is net zo als met mijn Duitse paspoort. Daarop moest ik ook vier jaar wachten.' Ondertussen bedient hij een Turkse vrouw en haar dochtertjes met braadappels, een chemisch rode delicatesse op een stokje. Of Daniel bang is? 'Bang zijn heeft geen zin.'

Kraampjes zijn weer open op de getroffen kerstmarkt.Beeld afp

Of Berlijn onder de indruk is of niet, Carolin (35) vindt het een lastige vraag, zegt ze terwijl haar 1-jarige zoon Max de takelwagen hoogst enthousiast gadeslaat vanuit zijn buggy. 'Veel van mijn patiënten wilden er deze week wel over praten', zegt de psychotherapeute die vanwege haar beroep niet met haar achternaam in de krant wil.

'Eentje kende ook een van de gewonden, die was bang en emotioneel.' Carolin denkt na. 'Maar de insteek van de andere gesprekken was juist dat ze niet zo erg onder de indruk waren. En dat ze zich daar zorgen over maakten, dat het zo abstract was.'

Ze heeft die patiënten aangeraden naar Breidscheidplatz te gaan, misschien een kaarsje te branden in de Gedächtniskirche en op die manier te laten doordringen dat de aanslag echt hier gebeurd is, in Charlottenburg, middenin hun leefwereld. Dat heeft ze zelf ook gedaan. 'Ik vind het ook abstract, op de een of andere manier. Ik ben ook niet bang. Echt helemaal niet.'

Carolin kijkt naar de betonblokken en praat met haar zoon. 'Ja, zie je wat een grote auto? Die is mooi he? Mooi blauw.'

'Als iemand echt kwaad wil', zegt ze. 'dan kan het altijd en overal. Ik denk dat ik aan die gedachte inmiddels wel gewend ben. Dat er geen honderd procent garantie van veiligheid bestaat.'

Die gelatenheid, zoals de Duitse pers het noemt, of bezonnenheid, zoals Angela Merkel het noemt, is volgens Carolin ook de beste reactie, voor zover je in deze context van beste kunst spreken. 'Als je het allemaal op gaat blazen, versterkt dat alleen maar de AfD. Daarvoor ben ik veel banger dan voor een aanslag.'

Uit de boekwinkel komt Ditmar (53). De gemeenteambtenaar doet kerstinkopen met zijn puberzoon en met een vriend, die pijp rookt. Ditmar is ook niet zo onder de indruk van de aanslag en ook hij zegt al lang geleden bevriend te zijn geraakt dat honderd procent veiligheid niet bestaat. 'Het is of risico nemen, of thuiszitten. Nou, je ziet waar de mensen voor kiezen.'

Toch vindt hij de nadruk die Merkel en andere politici leggen op het devies 'kalm te blijven' onverstandig. 'In de eerste plaats omdat angst niet rationeel bestuurbaar is. Dus mensen op het hart drukken niet bang te zijn, is zinloos.' Maar vooral, vreest Ditmar, dat mensen die wel bang zijn zich niet serieus genomen woorden door 'zo'n patriarchaal advies.'

Mensen leggen nog massaal bloemen neer en steken kaarsjes aan ter nagedachtenis.Beeld afp

En daar is ook Ditmar aanbeland bij de AfD en de kloof in de Duitse samenleving, een kloof volgens hem door de aanslag, maar vooral door de reacties erop wordt verdiept. Je hoeft maar een blik op sociale media te werpen om te zien dat Ditmar een punt heeft - daar wordt de bezonnenheid van Merkel en een deel van de Duiters opgevat als fatalisme of 'linkse naïviteit.'

Twee verkoopsters uit een parfumwinkel aan de Kurfurstendamm, Lea (20) en Marlena (22) staat er op hun Starbucksbekers, zijn nog wel emotioneel over de aanslag. Ook omdat die zo middenin hun dagelijkse omgeving plaatsvond. 'Ik zal op Kerstavond aan de slachtoffers denken', zegt Marlena.

Lea zag ondanks alles ook een positief punt: 'In de winkel zijn klanten veel vriendelijker de laatste dagen, alsof de aanslag duidelijk gemaakt heeft dat er grotere problemen zijn dan hun kerststress.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden