Berlijn eert 'estheet' Simons

Johan Simons kreeg zaterdag in Berlijn voor zijn vernieuwend theater in München een belangrijke culturele prijs uitgereikt. Toch keert hij straks terug naar Nederland: heimwee.

BERLIJN - De man die met zijn theaterstukken 'over grenzen springt' staat met een glas in de tuin van het Haus der Berliner Festspiele. Regisseur Johan Simons heeft zojuist de Theaterpreis Berlin 2014 ontvangen en hij zet ontspannen zijn handtekening op programmaboekjes van oudere fans. 'Herr Simons, wij vinden het geweldig wat u doet voor het Duitse theater. Danke.'


Johan Simons, een 'Holländer' uit München die in Berlijn een grote theaterprijs in ontvangst komt nemen. Het is zaterdag rond een uur of twaalf en buiten schijnt de zon uitbundig als burgemeester Klaus Wowereit de prijs overhandigt aan Simons, die intendant is bij het theatergezelschap Münchner Kammerspiele.


Dat gaat gepaard met de nodige kwinkslagen. Berlijn-München, dat is in Duitsland net zo'n tegenstelling als Amsterdam-Rotterdam, maar zelfs Wowereit moet toegeven dat er behalve goed voetbal ook spannend en vernieuwend theater uit München komt.


De prijsuitreiking vindt plaats binnen het festival Theatertreffen, dat jaarlijks in Berlijn wordt gehouden. Gedurende twee weken worden in de Duitse hoofdstad de beste theaterstukken uit het Duitse taalgebied gespeeld. Liefst vier stukken uit München zijn er de komende dagen bij, slechts één uit Berlijn zelf. 1-4 dus, quasi-mopperde Wowereit tijdens de prijsuitreiking.


Voor die Beierse hegemonie is Johan Simons (67) grotendeels verantwoordelijk. De Nederlandse danser, toneelspeler en regisseur uit 'de Dorpstraat van Heerjansdam, eiland IJsselmonde' - de Duitsers kregen er maar geen genoeg van om dit detail zaterdag te noemen - heeft van het theatergezelschap een 'hybrides Produktionsmodell' gekneed dat over tal van grenzen springt. Citaat uit het juryrapport: 'Hij brengt het onverenigbare samen, met zijn eigengereide esthetiek.'


De met 20 duizend euro gedoteerde prijs is niet de enige die Simons die jaar ontvangt. Later dit jaar krijgt hij nog de Nederlandse Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs uitgereikt.


Een kleine vier jaar werkt Simons nu in München, waar hij het repertoire-systeem openbrak en vernieuwende stukken bracht als Gesäubert / Gier / 4.48 Psychose van Sarah Kane en Die Strasse. Die Stadt. Der Überfall van Elfriede Jelinek. Ook haalde hij niet-Duitse acteurs naar het Schauspielhaus aan de Maxi-milianstrasse.


Het culturele klimaat in Duitsland is niet te vergelijken met dat van Nederland, zegt hij. De deelstaat Beieren mag een conservatieve inborst bezitten, de cultuur, ook als die revolutionair en vernieuwend van aard is, wordt geen strobreed in de weg gelegd. Simons beschikt in München over een ruim budget. De stad, overigens een SPD-eiland in een conservatieve CSU-zee, draagt volgens Simons jaarlijks 33 miljoen euro bij. 'Wat is dat voor heel Nederland? 17 miljoen? De geest van Thorbecke.'


Hij is in München geheel vrij in zijn repertoirekeuze, zegt hij. 'Ja, het is belangrijk dat de zalen gevuld zijn en dat er over je stukken wordt geschreven op de showpagina's in de grote kranten. Dat hoeft niet eens positief te zijn - als je maar over de tong gaat.'


De komende tijd staat onder leiding van Simons nieuw werk van onder anderen Arnon Grunberg en Elfriede Jelinek op het programma. Laatstgenoemde, de Nobelprijswinnares uit Oostenrijk, levert teksten over Beate Zschäpe, de extreem-rechtse Duitse die samen met twee kompanen racistische moorden pleegde op allochtone Duitsers. Het proces tegen haar loopt momenteel nog - nota bene in München.


Simons had nog vele jaren in Zuid-Duitsland kunnen werken. Er werd hem onlangs een nieuw, driejarig contract aangeboden. Vriend en vijand waren verbaasd dat hij aankondigde volgend jaar te vertrekken. De reden? De liefde. Heimwee, naar vrouw (actrice Elsie de Brauw), de kinderen en het huis in Varik, in de Betuwe.


Hij ging vaak tussendoor even naar huis, voor een lang weekeinde, maar dan was hij 'met zijn kop toch nog in München. Dat voelde niet goed, daar ben ik te protestants voor' liet hij in Duitse kranten optekenen.


Simons, zaterdag in de zonovergoten tuin van het Haus der Berliner Festspiele: 'Het was een moeilijk besluit, ja, ik laat toch een van de beste gezelschappen van de wereld achter me.'


Hij blijft wel, naast zijn werkzaamheden voor theatergezelschap NTGent in België, actief in Duitsland. Vanaf 2015 wordt hij intendant bij de Ruhrtriennale. Speelt die heimwee daar dan niet? Simons: 'De standplaats is Gelsenkirchen, vandaar is het maar anderhalf uur rijden naar huis.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden