Bergman verfilmde eigen angsten

Voor Ingmar Bergman was zijn leven zijn werk. De maandag op 89-jarige leeftijd overleden regisseur, een van de grootsten uit de filmgeschiedenis, haalde zijn inspiratie uit zijn eigen ervaringen....

De Zweedse cineast Bergman leefde op het eiland Farø als een kluizenaar. Zeker de laatste jaren liet hij zich weinig zien, en ook tijdens zijn beste jaren hield hij afstand tot de buitenwereld.

Wie Bergman goed wil leren kennen, moet naar zijn films kijken, zei Liv Ullman in 2000 tegen de Volkskrant. De Zweedse actrice, in de jaren zestig en zeventig Bergmans ideale hoofdrolspeelster in films als Herfstsonate en Scènes uit een huwelijk, was naar Zuid-Frankrijk gekomen met de film Trolösa, die door haar leermeester was geschreven.

Trolösa gaat over een oude filmregisseur die aan een autobiografisch scenario werkt. De man – Bergman genaamd – roept een 40-jarige actrice tot leven. Samen reconstrueren zij hun buitenechtelijke relatie van jaren terug.

Ullman deed er niet moeilijk over. De film ging over het leven van Bergman en Ullman zelf. Drie jaar had ze een relatie met de regisseur, waaruit een dochter werd geboren. Daarna explodeerde hun liefde. Ullman: ‘Trolösa is een verhaal over een man die niet inziet hoeveel zijn geliefden voor hem opofferen. Dat is Bergmans grootste pijnpunt.’

Toen Ingmar Bergman na de oorlog begon te regisseren, hoefde hij niet te wachten op een onderwerp. De jonge man die vol woede was weggelopen van zijn vader en moeder – een strenge predikant en een huisvrouw – liep over van de levensvragen. Bergman onderzocht in zijn films zijn eigen twijfels over het geloof, de liefde, en de dood. Zodoende groeide hij in de jaren vijftig tot zeventig uit tot de opperkoning van de de Europese cinema. Films als Het zevende zegel en Persona zijn overal toegejuicht.

Elk shot van Bergman kwam voort uit een persoonlijke observatie. In zijn wereldbeeld speelt iedereen toneel – zodat niemand weet wanneer hij eerlijk is en wanneer hij doet alsof.

‘De realiteit kan me niks schelen’, zegt de actrice Emilie in het meesterwerk Fanny en Alexander.

Ook voor Bergman was de wereld vooral zijn eigen wereld. En aan het slot was er, in het scenario van Trolösa, geen genade. Bergman laat in die film zijn alter ego alleen achter. ‘De dood is een prettige regeling’, zei hij in een spaarzaam interview.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden