Bergdorp met groepsgevoel op IJburg

Bouw een berg, was de opdracht aan de ene architect. En de Nederlands-Japanse architecte Moriko Kira kreeg de opdracht: bouw een dorp aan de voet van die berg. En zo geschiedde op het verste punt van IJburg, de zuidoostoever van het eiland onder de rook van Amsterdam.


Twee bouwblokken zijn, pal aan het IJsselmeer, klaar voor de verhuur. In blok 65A is het massieve berggebouw verrezen, zoals je die in Azië ziet, met groene terrassen. En aan de overkant van een grachtje ligt blok 65B, dat van Moriko Kira, een opengewerkt woonblok bestaande uit vijf losse gebouwtjes met in elk andersoortige appartementen. Van lichte doorzonappartementen en sfeervolle maisonettes tot riante appartementen met aan drie kanten uitzicht. Alle gebouwtjes zijn verbonden door luchtbruggen en in het midden door de gemeenschappelijke Japans aandoende binnentuin. Ook zijn er twee openbare terrassen, op éénhoog en op tweehoog. Openbaar voor de bewoners.


Gemeenschappelijkheid is een sleutelwoord van dit woonblok. Projectarchitect Jasper Grool: 'Het gebouw is ontworpen met bepaalde doelgroepen in het achterhoofd. Het zou mooi zijn als de bewoners hier als groep samen wonen, dat ze zich verbonden voelen met het gebouw.'


Moriko Kira: 'Ik heb ooit een groepswoning ontworpen voor ouderen in Japan, aan zee. Deze opdrachtgever wilde iets vergelijkbaars.


'We hebben een collectieve sfeer proberen te creëren waarin mensen zich veilig voelen. In die zin is het heel geschikt voor ouderen. Mijn ervaring is dat de actieve oudere generatie graag onafhankelijk woont maar niet alleen.'


Bejaarden op IJburg, dat is weer eens iets anders dan gezinnen met kinderen? Kira: 'Je ziet nu al veel generaties lopen. En ik denk dat IJburg heel geschikt is voor die leeftijdsgroep. Als je de brug over gaat, en je komt IJburg binnen, dan krijg je meteen dat vakantiegevoel. Het heeft toch dat rustgevende resortachtige. En er zijn inmiddels genoeg voorzieningen.'


Om de gemeenschappelijkheid te benadrukken is op de begane grond naast de hal in een gemeenschapsruimte voorzien. Wat er in komt is aan de toekomstige bewoners, zegt Grool. 'Het kan van alles worden. Een ruimte waar je samen kunt koken en eten, of een yoga-zaal, of een zaal waar dingen geëxposeerd kunnen worden. Wij zijn ook erg benieuwd wat het gaat worden.'


Ook herbergt het complex in een inham bij de sluis een gemeenschappelijk haventje. Kira: 'Ik hoop dat het de bewoners aanleiding geeft om zich te organiseren.'


Wat hielp bij het creëren van dit project was dat de ontwikkelaar zelf met een duidelijk concept kwam, van de berg en het bergdorp, en van de groepswoning. Eigenlijk zouden ontwikkelaars en architecten altijd zo intensief moeten samenwerken, vindt ze. 'Vaak is het zo dat je als architect geen idee hebt voor wie je bouwt. Je ontwerpt een standaard iets voor anonieme mensen. Door het zo samen te ontwikkelen en te ontwerpen, ontstaat er al meteen iets van een buurtje.'


En dat vindt Kira belangrijk. 'Gemeenschappelijkheid heeft de toekomst. Kwaliteit is belangrijk. Niet vierkante meters. Maar de omgeving, wat voor soort mensen wonen er om je heen, wat is er nog meer te doen.'


Specifieke woonomgevingen, zo omschrijft Moriko Kira haar werk. 'Je moet geen gebouw maken dat ook ergens anders kan staan en dat net zo goed door andere mensen gebruikt kan worden.'


Dat is ook de reden dat ze het blok zo'n open karakter heeft gegeven. 'IJburg is een aaneenschakeling van gesloten blokken. Dat is ook de kracht. Daaraan dankt het haar stedelijke karakter. Een nadeel is dat al die blokken alleen maar een voor- en een achterkant hebben. Je leeft tussen twee muren - dat is ook heel Hollands. In dit blok hebben de meeste huizen aan drie of zelfs vier kanten ramen.'


De ligging van het blok helemaal aan het eind van IJburg, aan het water, speelde ook een rol. Bij een landelijke omgeving past een opener structuur. Het resultaat: 'Ieder huis heeft zijn eigen licht en zijn eigen uitzicht. Op de binnenplaats, op IJburg, op het IJsselmeer. Daardoor is elk huis anders.'


Toch is het niet zo dat er alleen maar ouderen in deze woningen kunnen wonen. Want in theorie zijn deze luxeappartementen geschikt voor iedereen: gezinnen, kinderloze stellen, alleenstaanden. Huren verschillen van 1.000 euro per maand tot 1.800 euro, oppervlakten van 80 tot 150 vierkante meter.


'Mijn ideaal is een mix, dat de ouderen op de terrassen zitten te lezen en de kinderen spelen op de binnenplaats. Dat beeld heb ik voor ogen.'


Of dat beeld uitkomt, is de vraag. Daar heeft zij als architect natuurlijk niets over te zeggen. 'Wij zijn weggestuurd. En dat is maar goed ook. Ons werk zit erop.'


De Japanse Moriko Kira (45) heeft sinds 1996 een zelfstandig bureau in Amsterdam. Zij heeft meer woningbouwprojecten op haar naam staan waarbij gemeenschappelijkheid een belangrijke rol speelt. Zo wordt op dit moment een wijk van 27 woningen opgeleverd aan de Reitdijk in Groningen die tot stand is gekomen door collectief particulier opdrachtgeverschap. Zij is daar een enthousiast voorstander van: 'Het is eigenlijk heel vreemd dat mensen bij zoiets belangrijks als een huis zo weinig invloed hebben op hun woonomgeving. Hoe de straat wordt, en wie je buren zijn? Het proces van collectief particulier opdrachtgeverschap kost veel tijd, maar je creëert meteen een gemeenschap. En dat is heel waardevol.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden