Bereidde Abedi zijn aanslag op Manchester voor in IS-trainingskamp in Libië?

Heeft Salman Abedi, de Libiër die maandagavond een zelfmoordaanslag pleegde in Manchester, zijn actie voorbereid in een trainingskamp van Islamitische Staat in Libië? IS had - en heeft, mogelijk - diverse van dergelijke kampen in Libië en Abedi is 'onlangs' in het land geweest, volgens de Britse regering. Ook voordien heeft hij Libië waarschijnlijk diverse malen bezocht.

Beeld epa

'We weten dat sommige IS-strijders bezig waren aanslagen in Europa voor te bereiden', zei de toenmalige Amerikaanse minister van Defensie, Ashton B. Carter, op 19 januari dit jaar nadat de Amerikaanse luchtmacht twee trainingskampen van IS in het noorden van Libië had gebombardeerd.

IS dook in september 2014 op in Libië. Een delegatie van de terroristische beweging bezocht het land en wist enkele van de extremistische facties in het door burgeroorlog versplinterde land aan zich te binden. Zij zwoeren trouw aan IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi.

'Woestijnbrigades'

Strijders van de nieuwe IS-afdeling werden actief op diverse plaatsen in het land, maar trokken vooral de aandacht doordat zij de kuststad Sirte in midden-Libië in handen kregen. Troepen van de internationaal erkende Libische regering zetten in mei vorig jaar de aanval in op Sirte, met steun van de Amerikaanse luchtmacht. Na zeven maanden dropen de laatste IS-strijders af.

Was IS in Libië daarmee verslagen? Zeker niet. Een paar honderd extremisten, de meesten niet afkomstig uit Libië zelf, trokken naar het oosten van het land en naar de zuidelijke woestijn. Sommigen zochten hun toevlucht in nieuwe of reeds bestaande kampen in de nabijheid van Sirte.

Jonathan Winer, speciaal gezant van de Amerikaanse regering voor Libië, zei in november in het Congres dat IS, terwijl Sirte werd belegerd, bezig was elders in het land cellen te vormen. Het American Enterprise Institute had kort daarvoor al melding gemaakt van 'woestijnbrigades' van IS in het zuiden. Nicolas J. Rasmussen, hoofd van National Counterterrorism Center toonde zich na de val van Sirte in december 'zeer bezorgd' over waartoe de restanten van IS in staat zijn.

Libiërs verzamelen zich op het terrein van een gebombardeerd IS-trainingskamp in de buurt van de stad Sabratha, in 2016. Beeld afp

Bombardement

Het bewijs van de IS-aanwezigheid kwam een maand later. Het Pentagon meldde op 19 januari dat twee Amerikaanse B2-bommenwerpers twee IS-kampen hadden gebombardeerd, nota bene op slechts 40 kilometer ten zuidwesten van Sirte. Daarbij zouden meer dan tachtig militanten om het leven zijn gekomen. 'Er werden honderd terroristen getraind. Dat risico konden we niet aanvaarden', zei Pentagonwoordvoerder Peter Cook.

Over de activiteiten van de restanten van de terreurbeweging sindsdien in Libië is weinig bekend, zegt Geoff Porter, voorzitter van North Africa Risk Consulting in New York. 'Het is niet geheel duidelijk waar de overblijvende strijders heen zijn gegaan', zegt hij. Thomas Waldhauser, commandant van de Amerikaanse strijdkrachten in Afrika (Africom), schatte het aantal resterende IS-strijders in Libië vorige maand op 200.

Broer Abedi aangehouden

Een jongere broer van Abedi, Hashem Abedi, is in Libië opgepakt door een Libische antiterrorisme-eenheid. Hij wordt er van verdacht banden te onderhouden met de terreurbeweging IS en zou van plan zijn een aanslag te plegen in de Libische hoofdstad. De politie in Manchester spreekt van een netwerk dat achter het bloedbad zit.

'Het vermoeden bestaat' volgens Porter dat er in heel Libië cellen bestaan, zelfs in de hoofdstad Tripoli. Ook zijn er meldingen van IS-kampen bij de steden Sabha en Awbari in het zuidwesten. 'Maar dat is speculatie.' Feit is dat de Amerikaanse luchtmacht in februari vorig jaar een IS-basis in de noordwestelijke kuststad Saratha bombardeerde. Tientallen strijders werden gedood.

De leiding van IS koos twee jaar geleden Libië als nieuwe uitvalsbasis, mocht het kalifaat in Irak en Syrië instorten. Dat alternatief is niet langer aan de orde, zegt Ely Karmon van het International Institute for Counter-Terrorism in Tel Aviv. 'Landen als de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië, maar ook buurland Tunesië, is er alles aan gelegen dat te voorkomen.' Twee aanslagen op toeristenoorden in Tunesië in 2015 werden door IS georganiseerd vanuit Libië.

Overigens staat niet vast dat Salman Abedi, de dader van de aanslag in Manchester, iets te maken had met Islamitische Staat. De Franse minister van Binnenlande Zaken Gerard Collomb zei woensdag dat er bewijzen zijn van zulke banden, maar tot nu is hij de enige die dat zo stellig beweert. De Britse autoriteiten zeggen er niets over.

Er zijn in Libië diverse met Al Qaida verbonden extremistische groeperingen actief. Als er een verband is tussen Abedi en Libische terreurnetwerken, kan het ook in die hoek worden gezocht. Ramadan Abedi, de vader van de dader, zou lid zijn geweest van de Libische Islamitische Strijdgroep (LIFG), een radicale groepering die vanaf 1995 het regime van Moammar Kadhafi bestreed. Restanten van de ontbonden LIFG hebben zich aangesloten bij Al Qaida.

Vader Abedi is deze week gearresteerd in de Libische hoofdstad Tripoli, samen met zijn 18-jarige zoon Hachem. De laatste heeft volgens bronnen in Libië banden met IS, maar de accuraatheid van dergelijke beweringen is niet duidelijk.

Vrijwillig volksleger gaat IS te lijf op blote voeten

In Libië, een land met nauwelijks een professionele krijgsmacht, nam een volksleger van vrijwilligers het op tegen de Islamitische Staat. Mede dankzij deze onbetaalde strijders werd de Libische havenstad Sirte bevrijd. Lees hier de reportage die correspondent Ana van Es in juli vorig jaar maakte vanaf het Libische front.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden